Eerstelijnszorg

Laatst aangepast op 29 augustus 2017

Eerstelijnszorg is zorg in je buurt die direct toegankelijk is. Deze zorg situeert zich tussen de nulde lijn van zelfzorg en zelfhulp en de tweede lijn van ambulante gespecialiseerde zorg of de derde lijn van gespecialiseerde zorg in het ziekenhuis. 

Eerstelijnszorgverstrekkers

Deze zorgverstrekkers en instanties kunnen vallen onder eerstelijnszorg:

  • de huisartsen
  • de lokale dienstencentra 
  • de openbare centra voor maatschappelijk welzijn 
  • de woonzorgcentra 
  • de verpleegkundigen en vroedvrouwen
  • de centra voor algemeen welzijnswerk in het kader van de ziekenfondsen.
  • kinesisten
  • de (huis)apothekers

Samenwerkingsverband eerstelijnsgezondheidszorg (SEL)

Als patiënt verwacht je dat je op ieder moment de juiste zorg krijgt en dat de continuïteit van de zorg gewaarborgd blijft. Hiervoor is een goede samenwerking tussen de verschillende lijnen nodig, maar ook tussen de eerstelijnswerkers zelf.  Per regio bestaat er een samenwerkingsverband eerstelijnsgezondheidszorg (SEL) dat de verschillende zorgaanbieders binnen een bepaalde regio samenbrengt. Door samen te werken, willen deze zorgaanbieders hun dienst- en zorgverlening zo veel mogelijk verbeteren en afstemmen op de behoeften van de patiënten in die regio.  Verenigingen voor mantelzorgers en gebruikers en vrijwilligersorganisaties, die actief zijn in het werkgebied van een SEL, worden eveneens uitgenodigd om lid te worden van een SEL.  

Participatie van patiënten in SEL’s 

Door patiënten te betrekken bij het overleg in de eerste lijn, worden eerstelijnswerkers zich meer bewust van de situatie van patiënten en worden ze attent gemaakt op punten die voor patiënten belangrijk zijn. Door rekening te houden met de knelpunten van patiënten, kunnen zorgverleners meer kwaliteitsvolle zorg op maat van patiënten aanbieden.

Meer informatie over participatie van patiënten in SEL's vind je hier.

Standpunt eerstelijnszorg

Naar aanleiding van de voorbereiding van de Conferentie Eerstelijnsgezondheidszorg (februari 2016) vroegen we onze ledenverenigingen hoe zij de hervorming van de eerstelijnszorg zien.

Als aandachtspunten kwamen naar voor dat:

  • de patiënt moet steeds de regie over de zorg behouden. Wanneer hij of zijn omgeving dit niet meer kan, kan een zorgcoördinator hen helpen. Een zorgcöordinator is een betrokken zorgverlener die door de patiënt of zijn omgeving gekozen is;
  • als er gekozen wordt voor een zorgnetwerk om zo de communicatie tussen zorgverleners te verbeteren, dan zijn hier een aantal voorwaarden aan verbonden. We denken hierbij aan de vrije keuze van zorgverleners, expertise buiten het netwerk kunnen raadplegen en uitwisseling tussen eerste- en tweedelijnszorg;
  • er moet een laagdrempelig klachtrecht georganiseerd worden om op basis van de klachten de kwaliteit van de zorg te verbeteren;
  • patiënten moeten ondersteund worden wanneer ze de zorg zelf willen opnemen. Zelfzorg moet steeds verantwoord gebeuren waarbij er rekening wordt gehouden met de mogelijkheden en beperkingen van de patiënt. Zorgverleners moeten steeds vertrekken vanuit de gezondheids- en welzijnsdoelstellingen van de patiënt;
  • bij complexe en moeilijke situaties kan een zorgcoördinator beroep doen op een case-manager die de zorgcoördinator praktisch en inhoudelijk ondersteunt. De case—manager is volledig onafhankelijk, kent het zorgnetwerk en is op de hoogte van de situatie van de patiënt;
  • we blijven het belang van een gedeeld dossier benadrukken zodat alle betrokken zorgverleners én de patiënt informatie hebben over de situatie, gemaakte afspraken en het behandelplan. De patiënt moet steeds toestemming geven om gegevens te delen;
  • voor patiënten maakt het niet uit hoe de eerstelijnszorg georganiseerd wordt. Voor hen is het belangrijk dat zij weten waar ze terecht kunnen met vragen en dat ze de juiste zorg op maat ontvangen;
  • kwaliteit van zorg moet ook gemeten worden en openbaar gepubliceerd worden voor het grote publiek. Zo hebben ook patiënten toegang tot deze informatie.
  • Patiënten ervaren op dit momet de zorg als te veel versnipperd.
  • Op dit moment hebben patiënten vaak het gevoel dat de organisatie van diensten en zorgplanning niet altijd goed op elkaar is afgestemd en te weinig rekening houdt met de behoeften van de patiënt zelf.

De volledige standpunttekst eerstelijnszorg kan je hier lezen. 

Eerstelijnsconferentie 2017

In het Vlaamse Regeerakkoord 2014-2019 werd een vereenvouding van de eerstelijnszorg opgenomen.  Ook de patiënt moest meer betrokken worden in de beslissingen rond zijn eigen zorgnood. Om die reden werd op 16.02.2017 de Eerstelijnsconferentie 2017 georganiseerd. Hieraan namen talrijke  organisaties binnen de welzijns- en gezondheidssector deel. Tijdens deze conferentie werd de aftrap gegeven voor een hervorming van de samenwerking binnen de eerste lijn.

Concreet zullen er eerstelijnszones worden opgericht door samenwerking van zorgverstrekkers, welzijsorganisaties en lokale besturen. De regio's zullen ongeveer een populatie van 75 000 en 125 000 inwoners dekken. De hoger beschreven SEL's zullen opgaan in de eerstelijnszones. De leiding van een eerstelijnszone zal worden georganiseerd door een Zorgraad.

Het Vlaams Patiëntenplatform was betrokken bij de voorbereidingen van de Eerstelijnsconferentie en volgt de hervormingen op de voet. Zo gaan er momenteel verschillende pilootprojecten van start waar het VPP bewaakt dat de patiënt een centrale plaats krijgt in zijn eigen zorgteam. Ook de hoger genoemde knelpunten en aanbevelingen moeten voor het VPP in de hervorming aan bod komen.

Meer informatie over de hervorming van de EersteLijn vind je via de website van de Vlaamse Overheid.