Uit: Samenspraak 66 | Inhoudstafel >

Edito

Transparantie van kwaliteit van zorg

Iedereen draagt kwaliteit hoog in het vaandel en streeft ernaar om de hoogst mogelijke kwaliteit te bereiken. Momenteel is er in België echter weinig informatie beschikbaar over de kwaliteit van zorg, zeker voor patiënten en burgers. Voor patiënten is het dus moeilijk om deze kwaliteit te beoordelen, terwijl ze er doorgaans wel interesse voor hebben. Transparantie van kwaliteit van zorg betekent het openbaar maken van informatie over de kwaliteit van zorg aan burgers en patiënten. Deze transparantie is belangrijk wanneer je op zoek bent naar een goede arts of zorginstelling. Zo kan je een goede keuze maken, gebaseerd op de juiste informatie. Momenteel is deze informatie immers nauwelijks terug te vinden en heb je als patiënt weinig anders om je op te baseren dan het advies van een familielid of vriend, je huisarts, of de ligging van de zorginstelling. Transparantie over de kwaliteit van de zorg kan dus een hulpmiddel zijn bij het maken van een goede keuze.

Stimuleren van transparantie kan verschillende doelstellingen hebben:

  • Emancipatie van patiënten: patiënten hebben recht op informatie over de kwaliteit van de gezondheidszorg. Meer transparantie over de kwaliteit van zorg bevordert ook ‘patient empowerment’.
  • Kwaliteitsmanagement: transparantie leidt tot een verbetering van de kwaliteit van zorg. Wanneer informatie over de kwaliteit van zorg openbaar wordt, zullen er koplopers zijn die sterk presteren, maar ook achterblijvers die het minder goed doen. Niemand wil graag de slechtste leerling van de klas zijn, dus biedt het blootleggen van kwaliteitsverschillen een stimulans om de kwaliteit van zorg op peil te houden en te verbeteren.
  • Publieke verantwoording: burgers hebben recht op informatie over de manier waarop de collectieve middelen besteed worden. Een Europees verdrag[1] stelt dat publieke verantwoording nodig is om het publiek informatie te verschaffen. Deze verantwoording kan in enge en in brede zin gebeuren. In enge zin gaat het om het afleggen van rekenschap aan de overheid. Verantwoording in brede zin betekent rekenschap afleggen aan de samenleving, gemeenschap, patiënt en nabestaanden. Rekenschap afleggen aan de overheid doen zorginstellingen voornamelijk via de verplichte registratie van gegevens  (bv. de Minimale Ziekenhuisgegevens). De brede zin van publieke verantwoording is de transparantie waar het Vlaams Patiëntenplatform naar streeft, maar gebeurt momenteel nog heel weinig.
  • Marktwerking en keuzevrijheid: transparantie bevordert de keuzevrijheid en –mogelijkheden van patiënten en burgers. Binnen de gezondheidszorg speelt de marktwerking in groeiende mate een rol. Patiënten hebben meestal de keuze tussen meerdere zorginstellingen en zorgverleners. Momenteel is er in ons land echter nauwelijks informatie beschikbaar om een keuze op te baseren. Patiënten beschikken over weinig andere informatie dan mond-tot-mondreclame, de ligging van de zorginstelling of een doorverwijzing door een andere zorgverlener. Transparantie over de kwaliteit van zorg leidt tot bijkomende informatie om de keuze op te baseren, zoals de prestaties van een zorginstelling wat betreft zorgaspecten, service-aspecten en kostprijs. Zo kunnen patiënten een geïnformeerde keuze maken.

Het VPP stelde zowel positieve als negatieve punten vast i.v.m. het transparant maken van kwaliteitsinformatie:

  • er is al heel wat kwaliteitsinformatie beschikbaar (bv. verplichte registraties),
  • het staat vast dat transparantie bijdraagt tot de kwaliteit van de zorg,
  • binnen het huidige beleidsklimaat heerst er een grote openheid voor transparantie,
  • in de praktijk is er echter een gebrek aan transparantie,
  • het waarmaken van transparantie gebeurt slechts voorzichtig (bv. pas na verloop van tijd, geanonimiseerd of gedeeltelijk) en
  • sommigen adviseren tegen transparantie van kwaliteitsinformatie vanuit een aantal argumenten zoals de (on)vergelijkbaarheid van de gegevens, de (on)juistheid van de gegevens en het risico op negatieve gevolgen.

Naar meer transparantie?

Het VPP streeft naar meer transparantie van de kwaliteit van zorg, op maat van de patiënt. Dit betekent voor het VPP vier dingen:

  1. Verbeterperspectief als uitgangspunt: het doel van het transparant maken van kwaliteitsinformatie is een kwaliteitsverhoging van de zorg en een verhoging van de keuzemogelijkheden voor patiënten. Het is dus niet de bedoeling om zorgverleners of zorginstellingen met de vinger te wijzen of te controleren.
  2. Alle informatie transparant: patiënten hebben recht op volledige informatie over kwaliteit van de zorg, zonder filter. De informatienood kan immers verschillen van patiënt tot patiënt. Elke patiënt kan een individuele keuze maken over het type informatie dat hij wil gebruiken. Uit internationaal onderzoek en uit bevragingen bij de leden van het VPP blijkt dat kwaliteit vanuit patiëntenperspectief betrekking heeft op informatie en communicatie, toegankelijkheid en betaalbaarheid, respectvolle bejegening en privacy, participatie en empowerment. Informatie over al deze aspecten moet dus transparant zijn. Andere voorbeelden van informatie waaraan patiënten nood hebben: (1) informatie over alle niveaus in de zorginstelling: zorgverlener, afdeling en ziekenhuisbreed, (2) geobjectiveerde subjectieve informatie zoals patiëntervaringen, patiënttevredenheid en informatie over de kwaliteit van leven met een bepaalde chronische aandoening (o.a. informatie vanwege patiëntenverenigingen), (3) objectieve informatie zoals resultaten van kwaliteitsindicatoren, praktische informatie (bv. contactgegevens, raadplegingen, wachttijden, kosten van de zorg), de visie van de zorgverlener of zorginstelling over ethische aspecten zoals euthanasie en vrijheidsbeperkende maatregelen, conventionering en/of accreditering van zorgverleners/ zorginstellingen en (4) geplande verbeteracties van de zorgverlener/zorginstelling.
  3. Eén keuzewebsite: het VPP gaat voor de ontwikkeling van één centrale keuzewebsite die burgers en patiënten kunnen gebruiken bij het kiezen voor zorginstellingen of zorgverleners. Zo’n website laat vergelijkingen toe tussen zorginstellingen en/of zorgverleners. Het gaat hierbij niet om een oplijsting op basis van algemene scores (‘hitparades’), maar om vergelijkingen per kwaliteitsindicator. Het VPP startte met een denkproces over de vereisten van zo’n keuzewebsite. Deze vereisten zijn gedetailleerd beschreven in de standpunttekst van het VPP (terug te vinden via http://vlaamspatientenplatform.be/standpunten/transparantie). Het VPP pleit dus voor informatieverstrekking via het internet. Toch mag dergelijke informatieverstrekking nooit mondelinge contacten tussen zorgverlener en patiënt vervangen; het gaat uitsluitend om bijkomende informatie. Mondelinge contacten blijven enorm belangrijk. Bovendien moet alle informatie ook beschikbaar zijn voor mensen die geen toegang hebben tot het internet of die hier niet vertrouwd mee zijn.
  4. Aandacht voor de presentatiewijze van keuze-informatie: om te garanderen dat keuze-informatie op een zinvolle manier gebruikt wordt, is het belangrijk dat de gerapporteerde informatie correct is, dat burgers of patiënten toegang hebben tot deze informatie (en weten dat deze beschikbaar is), dat burgers of patiënten de aangeboden informatie op een correcte manier begrijpen en interpreteren en dat ze de informatie vertrouwen, appreciëren en waarderen. Bij de presentatie van keuze-informatie moet aandacht besteed worden aan: (1) de algemene regels voor de visuele presentatie van informatie, (2) de volgorde waarin de zorgverleners/zorginstellingen voorgesteld worden, (3) de wijze waarop cijfergegevens visueel gepresenteerd worden, (4) de hoeveelheid gepresenteerde informatie, (5) het type gepresenteerde informatie, (6) het taalgebruik, (7) de kwaliteit van de gepresenteerde informatie en (8) leeswijzers.

Op elk van deze punten wordt dieper ingegaan in de standpunttekst over transparantie (terug te vinden via http://vlaamspatientenplatform.be/standpunten/transparantie). 

[1] Comité van Ministers van de Raad van Europa (27 november 2008). Verdrag betreffende toegang tot officiële documenten open voor ondertekening.

 

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.