Uit: Samenspraak 89 | Inhoudstafel >

Edito

Maatregelen voor een betere financiële toegankelijkheid

Om de gezondheidszorg zo toegankelijk mogelijk te maken, bestaan er een aantal maatregelen om de gezondheidszorg betaalbaarder te maken. Een toegankelijke gezondheidszorg is belangrijk voor mensen die zich in een moeilijke situatie bevinden. Dat geldt bijvoorbeeld voor personen met een chronische ziekte.

De verhoogde tegemoetkoming

Als je recht hebt op de verhoogde tegemoetkoming betaal je minder persoonlijk aandeel per geneeskundige verzorging. We leggen het even uit aan de hand van een voorbeeld met fictieve bedragen en onderstaande figuur.

Voorbeeld: stel, een bezoek aan de huisarts kost €25. Hiervan betaalt het ziekenfonds €20 terug (de verzekeringstegemoetkoming). De overige €5, het remgeld, moet de patiënt betalen. Aan een patiënt die recht heeft op de verhoogde tegemoetkoming zal het ziekenfonds geen €20 maar €24 terugbetalen. De verzekeringstegemoetkoming verhoogt (= de verhoogde tegemoetkoming) en het remgeld bedraagt nog maar €1.

 

Hetzelfde principe geldt ook bij andere medische kosten, zoals kosten voor medicatie en hospitalisatie. De prijs van het product of de verstrekking blijft hetzelfde, maar het ziekenfonds voorziet een hogere tussenkomst. Dat zorgt ervoor dat het persoonlijk aandeel voor de patiënt met verhoogde tegemoetkoming lager is.

Opgelet! Een zorgverstrekker die niet geconventioneerd is, kan  een supplement aanrekenen. Als je recht hebt op de verhoogde tegemoetkoming moet je nog steeds het aangerekende supplement betalen. De enige manier om niet langer supplementen te moeten betalen, is overstappen naar een geconventioneerde arts.

Voordelen?

Naast de goedkopere gezondheidszorg zijn er nog twee belangrijke voordelen verbonden aan de verhoogde tegemoetkoming:

  • de derdebetaler wordt automatisch toegepast;
  • het plafond van de maximumfactuur (MAF) wordt verlaagd naar €450.

De derdebetalersregeling en de maximumfactuur komen hieronder aan bod.

Wie heeft er recht op?

  • Automatische toekenning: dit gebeurt op basis van een bepaald statuut of het recht op een bepaalde sociale uitkering, zonder bijkomend inkomensonderzoek.
     
  • Na een inkomensonderzoek: wie zich in een bepaalde situatie bevindt in combinatie met een laag inkomen kan de verhoogde tegemoetkoming toegekend krijgen. Je kan hiervoor zelf een aanvraag indienen bij je ziekenfonds.

Heb jij recht op de VT?

Dit kan je makkelijk controleren. Op het kleefbriefje van je ziekenfonds staat een code van zes cijfers. Wanneer het derde cijfer een 1 is, dan heb je recht op de VT (zie foto). Heb je nog geen recht op de VT, maar denk je dat je hiervoor in aanmerking komt? Neem dan contact op met je ziekenfonds. Zij kunnen je verder informeren.

kleefbriefje ziekenfonds

Bron: website RIZIV

De derdebetalersregeling

De derdebetalersregeling betekent dat je als patiënt enkel het persoonlijk aandeel (remgeld) betaalt. In onderstaande figuur wil dit zeggen dat je enkel het blauwe deel moet betalen. Het ziekenfonds betaalt de verzekeringstegemoetkoming rechtstreeks aan de zorgverlener. Er verandert niets aan het bedrag maar enkel aan de manier van betalen.

Kader derdebetalersregeling

Wie heeft er recht op?

  • Personen met een verhoogde tegemoetkoming: sinds 1 oktober 2015 zijn huisartsen verplicht om voor elke patiënt met de VT de derdebetalersregeling toe te passen.

Concreet: Heb je recht op de VT? Dan kost een raadpleging bij een geconventioneerde huisarts slechts €1,50. Wanneer je huisarts ook je Globaal Medisch Dossier (GMD) beheert, betaal je maar €1. 

Jammer genoeg krijgen we nog regelmatig berichten dat de huisarts de derdebetalersregeling weigert toe te passen. Nochtans is hij verplicht om dit toe te passen als de patiënt recht heeft op de VT.

Getuigenis Tom: “Mijn echtgenote is een chronische pijn patiënte en heeft een verhoogde tegemoetkoming. Nu zei haar huisarts dat ze het derdebetalerssysteem niet toepast omdat het te ingewikkeld is en ze te lang op haar geld moet wachten. Als patiënt heeft mijn echtgenote daar geen boodschap aan.”

  • Personen met het statuut chronische aandoening: indien je dit statuut hebt, kan je aan je huisarts vragen om de derdebetalersregeling toe te passen. De arts is echter niet verplicht om dit te doen.

Standpunt VPP: Wij pleiten voor een veralgemening en automatisering van de derdebetalersregeling bij de huisarts. Op die manier moet iedereen die naar de huisarts gaat enkel nog het remgeld betalen. De administratieve rompslomp, zoals een getuigschrift voor verstrekte hulp binnenbrengen en op je geld wachten, vermindert zo. Daarnaast verlaagt het ook de financiële drempel om naar de huisarts te gaan. Ook  mensen die geen recht hebben op de verhoogde tegemoetkoming kunnen het financieel moeilijker hebben en een bezoek aan de huisarts uitstellen.

Bron: website RIZIV, nieuwsbrief nummer 81 januari 2016 

De maximumfactuur (MAF)

Het principe van de maximumfactuur werkt als volgt: op 1 januari begint de teller te lopen. Elke keer als je kosten maakt binnen de ziekteverzekering, bijvoorbeeld een bezoek aan de huisarts, aankoop van medicatie, een ziekenhuisopname, wordt bijgehouden hoeveel remgeld je hiervoor hebt betaald. Al dit remgeld wordt opgeteld in de maximumfactuur. Op een bepaald moment in het jaar, als je veel kosten maakt, kan het zijn dat je een grensbedrag/maximumbedrag bereikt. Alle kosten die je daarna maakt, worden volledig terugbetaald. Dit systeem moet jou en je gezin beschermen tegen hoge gezondheidskosten.

De maximumfactuur beschermt je tegen te hoge gezondheidskosten.

Foto: freepik.com

Wat is het maximumbedrag?

Iedereen heeft een maximumplafond. De hoogte van het MAF-plafond wordt bepaald aan de hand van het gezinsinkomen. Het hoogst mogelijke plafond is €1836 aan remgeld per jaar (=de inkomens MAF). Voor de laagste inkomens is het plafond €459 per jaar.

Wanneer een gezinslid recht heeft op de verhoogde tegemoetkoming wordt het MAF-plafond automatisch €459 per jaar, onafhankelijk van het gezinsinkomen. Dit wordt ook wel de sociale MAF genoemd. Daarnaast zijn er ook nog aparte MAF-plafonds voor kinderen jonger dan 19 jaar en voor personen die chronisch ziek zijn.

Voorbeeld: Stel, je bereikte in september je MAF-plafond. Dan moet je vanaf september de kosten die je maakt binnen de ziekteverzekering niet meer zelf betalen. Als je bijvoorbeeld naar de huisarts zou gaan en je moet €25 betalen, dan krijg je dit volledige bedrag terug van het ziekenfonds: zowel het groene als het blauwe deel. Terwijl je anders enkel het groene deel terugkrijgt. Als je recht hebt op de derdebetalersregeling en enkel het blauwe deel zou moeten betalen bij je huisarts, betaal je niets. Je huisarts zal dit bedrag terugvorderen van je ziekenfonds.

Opgelet! Heel wat gezondheidskosten maken geen deel uit van de ziekteverzekering waardoor ze niet worden meegerekend voor de maximumfactuur, zoals bijvoorbeeld mineralen en vitaminen. Het zou dus kunnen dat je je MAF-plafond nooit bereikt omdat je kosten maakt die niet met de MAF worden meegeteld. Op de website van het RIZIV kan je een lijst terugvinden van alle kosten die wel meetellen in de maximumfactuur.

Standpunt VPP: Elke patiënt zou de teller van zijn maximumfactuur moeten kunnen raadplegen. Er zijn bijvoorbeeld mensen die zorg uitstellen omdat ze vrezen dat ze het niet meer kunnen betalen. Terwijl ze met deze extra kosten hun MAF-plafond misschien zouden overschrijden en die terugbetaald zouden krijgen.

Het plafond van de inkomens MAF wordt bepaald op basis van het inkomen van drie jaar geleden. Maar in een periode van drie jaar kan er veel veranderen, zeker voor een persoon die een chronische aandoening heeft. Daarom zouden mensen met een chronisch ziekte hun plafond moeten kunnen laten berekenen op basis van hun huidige inkomen. Momenteel voldoen niet alle chronisch zieken aan de voorwaarden om deze procedure toe te passen.

Tenslotte willen we dat vitaminen en mineralen (voor een bepaalde doelgroep) terugbetaald worden en ze meetellen in de MAF (bijvoorbeeld koppelen aan de MAF chronisch zieken). Momenteel worden deze beschouwd als comfortgeneesmiddelen, maar voor verschillende chronisch zieken zijn dit levensnoodzakelijke producten. 

Bron: website RIZIV

Het statuut van persoon met een chronische aandoening

Het statuut van persoon met een chronische aandoening is er voor personen die hoge en chronische medische uitgaven hebben. Ze krijgen een verlaging van het MAF-plafond met €102 en ze kunnen gebruik maken van de derdebetalersregeling.

Het statuut van persoon met een chronische aandoening is er voor personen die hoge en chronische medische uitgaven hebben.

Foto: Pixabay.com

Het recht openen

Het recht openen wil zeggen dat je het statuut voor de eerste keer toegekend krijgt. Volgende groepen van personen kunnen het recht openen en zullen het statuut automatisch toegekend krijgen door hun ziekenfonds:

  • Personen met hoge (en chronische) medische kosten. Hiervoor moet je gedurende acht opeenvolgende kwartalen (twee kalenderjaren) elk kwartaal €300 medische kosten hebben. In tegenstelling tot de maximumfactuur gaat het hier om het volledige bedrag van de kosten en dus niet enkel om het remgeld.

Opgelet! Kosten waarbij de ziekteverzekering niet tussenkomt worden niet meegeteld in deze berekening.

  • Een tweede mogelijkheid is recht hebben op het forfait voor chronisch zieken (ook wel zorgforfait genoemd). Dit is een tegemoetkoming van het ziekenfonds die toegekend wordt aan personen met hoge medische kosten en een hoge graad van hulpbehoevendheid. Wie het forfait voor chronisch zieken krijgt, zal ook automatisch het statuut van persoon met een chronische aandoening toegekend krijgen.

In beide gevallen wordt het statuut geopend voor een periode van twee jaar. Na die twee eerste jaren kan het recht op het statuut verlengd worden. De rechten die verbonden zijn aan het statuut kunnen ook met terugwerkende kracht toegekend worden.

Jan: Zowel het stuk dat wordt terugbetaald door het ziekenfonds als het stuk dat je als patiënt zelf moet betalen (het remgeld) worden meegerekend in de kosten. Wil dit dan zeggen dat het volledige bedrag dat ik voor een consultatie betaald heb in aanmerking komt? Of komt enkel het wettelijke honorarium in aanmerking?

Antwoord VPP: “Voor het statuut komt enkel het vastgelegde tarief in aanmerking en niet het eventuele supplement dat een arts vraagt. Dat komt onder andere omdat het RIZIV geen zicht heeft op deze extra betaalde bedragen en er geen rekening mee kan houden. Enkel het vastgelegde bedrag dat terugbetaald wordt en het vastgelegde remgeld tellen mee.”

Het recht verlengen

Wanneer de eerste periode van twee jaar afloopt, zal je ziekenfonds automatisch controleren of je recht hebt op een verlenging van het statuut. Een verlenging geldt telkens voor één jaar. In volgende gevallen krijg je een verlenging:

  • Totaal van €1200 medische kosten tijdens het tweede jaar voorafgaand aan het jaar van de verlenging. De voorwaarde van elk kwartaal €300 medische kosten hebben, is dus versoepeld.
  • Een tweede mogelijkheid is dat je nog steeds recht hebt op het forfait voor chronisch zieken.

Deze versoepeling van het financiële criterium lijkt misschien een detail, maar kan een enorm verschil maken voor personen met veranderende medische kosten. Sommige chronisch zieken kunnen bijvoorbeeld een plotse opstoot krijgen van hun aandoening en in een korte periode meer dan €1200 moeten uitgeven aan medische zorg. Door de versoepeling kunnen ook zij het statuut behouden.

Tip! Om te zorgen dat je ziekenfonds kan nakijken of je voldoet aan de financiële voorwaarden voor de opening of de verlenging van het statuut, is het belangrijk dat je tijdig je medische getuigschriften indient bij je ziekenfonds. Alleen op basis daarvan is het mogelijk om een overzicht te krijgen van de medische kosten die je in een bepaald jaar had.

Een getuigschrift van een doktersconsultatie op 15 mei 2017 kan je ten laatste op 14 mei 2019 indienen bij je ziekenfonds want getuigschriften zijn twee jaar geldig. Wanneer je dit document pas in mei 2019 aan je ziekenfonds bezorgt, kan je ziekenfonds dan pas nakijken of je recht had op een verlenging van je statuut in  2019. Het statuut zal altijd met terugwerkende kracht toegekend worden wanneer je er alsnog recht op blijkt te hebben. Maar van een voordeel zoals de derdebetalersregeling heb je achteraf natuurlijk weinig voordeel… Om ervoor te zorgen dat je ten volle gebruik kan maken van het statuut en om verlies of verval van getuigschriften te vermijden, is het best om die zo snel mogelijk aan je ziekenfonds te bezorgen.

Zeldzame ziekten

Het recht openen

Voor personen met een zeldzame ziekte werd een bijkomend voordeel ingevoerd. Indien zij voldoen aan de eerste voorwaarde (acht kwartalen van €300 medische kosten) krijgen ze (zoals iedereen) automatisch het statuut toegekend voor twee jaar. Wanneer ze bovendien een attest kunnen voorleggen waaruit blijkt dat ze aan een zeldzame aandoening lijden[1], krijgen ze het recht niet voor twee maar voor vijf jaar toegekend. Je ziekenfonds brengt je op de hoogte wanneer je het statuut hebt geopend op basis van het financiële criterium en als je daarna een attest indient, wordt het statuut verlengd voor een periode van vijf jaar. Je hoeft op voorhand niets te ondernemen.

Voor personen met een zeldzame ziekte werd een bijkomend voordeel ingevoerd.

Foto: Freepik.com

Het recht verlengen

Ook voor personen met een zeldzame ziekte gelden soepelere voorwaarden bij de verlenging van het statuut. Het volstaat om in het laatste jaar voor een eventuele verlenging opnieuw een attest van zeldzame aandoening in te dienen bij het ziekenfonds, waarna het recht opnieuw verlengd wordt voor vijf jaar. Aan de financiële voorwaarde van €300 per kwartaal of €1200 per jaar moet je niet langer voldoen, een geldig attest is voldoende.

Wat houdt het statuut in?

  • De maximumfactuur voor chronisch zieken: het grensbedrag van je MAF wordt verlaagd met €102. Dat betekent dat je op jaarbasis €102 minder remgeld moet betalen om je MAF te overschrijden en je MAF vroeger in werking treedt.
     
  • Je kan vragen aan je huisarts om de derdebetalersregeling toe te passen. De arts is niet verplicht om dit toe te passen. 

Sofie: “Op de brief die ik van het ziekenfonds ontving met de mededeling dat ik recht heb op het statuut staat dat ik het statuut kan weigeren. Zijn er ook nadelen verbonden aan het statuut?”

Antwoord VPP: “Er zijn geen nadelen verbonden aan het statuut. De mogelijkheid om het statuut te weigeren is ontstaan uit de vraag van enkele personen die zich niet goed voelden bij het krijgen van de ‘stempel’ chronisch zieken. Dit gaat meer om een principiële kwestie, zij wilden graag de vrijheid behouden om het statuut te weigeren als zij zichzelf niet als chronisch ziek zien.”

Standpunt VPP: We zijn er ons van bewust dat het voor personen met onregelmatige medische kosten heel moeilijk is om het statuut te openen. Het VPP pleitte voor meer toegankelijke voorwaarden voor de opening van het recht maar er is nog geen gehoor gegeven aan die vraag. Dit belangrijk knelpunt wordt zeker opgenomen in de evaluatie van het statuut die het Observatorium voor de Chronische Ziekten momenteel maakt.

Daarnaast pleiten we er ook voor dat huisartsen verplicht worden om de derdebetalersregeling toe te passen voor mensen met dit statuut. Op dit moment moeten ze dit nog niet doen.

We vragen ook, net zoals bij de maximumfactuur, dat de patiënt een overzicht krijgt van zijn/haar uitgaven binnen de ziekteverzekering. Zo kunnen ze in het oog houden wanneer ze in aanmerking zouden komen voor het statuut. Iemand die één keer per jaar een grote hoeveelheid geneesmiddelen koopt, zou deze bijvoorbeeld beter kunnen spreiden om zo te voldoen aan de toekenningsvoorwaarden. Dit is geen overconsumptie of fraude. De persoon in kwestie heeft voldoende kosten om recht te hebben op het statuut maar de kosten concentreren zich door omstandigheden in een bepaalde periode van het jaar. 

Bron: website RIZIV, informatiebrochure VPP

Geconventioneerde artsen

Als patiënt is het belangrijk om op voorhand te weten of een arts die je wil raadplegen al dan niet geconventioneerd is. Dat heeft namelijk een grote invloed op wat je moet betalen. Een geconventioneerde arts is voordeliger. Maar wat betekent conventionering?

Artsen sluiten samen met de ziekenfondsen om de twee jaar tariefakkoorden af. Dat zijn afspraken over de bedragen die terugbetaald worden door het ziekenfonds en het ereloon dat de arts ontvangt. Het bedrag dat je als patiënt op het einde van de rit moet betalen, wordt het remgeld genoemd.

Elke arts kiest of hij al dan niet toetreedt tot deze conventie. Geconventioneerd zijn betekent dat de arts zich houdt aan bepaalde prijsafspraken. Als je kiest voor een geconventioneerde arts, zal je evenveel terugbetaald krijgen als bij een niet-geconventioneerde arts. Maar je zal bij die laatste meer uit eigen zak moeten betalen. 

Een arts kan zich op 3 manieren conventioneren:

Volledig geconventioneerd

De arts houdt zich aan de afgesproken prijzen en rekent geen extra’s (ereloonsupplementen) aan.

Gedeeltelijk geconventioneerd

De arts is slechts op bepaalde momenten geconventioneerd en mag daarbuiten ereloonsupplementen aanrekenen.

Niet geconventioneerd

De arts moet geen rekening houden met de prijsafspraken.

 

 

TIP! Of je arts geconventioneerd is, vind je terug op de site van het RIZIV. Zoek dit zeker op voor je een afspraak maakt.

TIP! Informeer of je arts op het moment van je bezoek geconventioneerd is. Vraag hier expliciet naar om te voorkomen dat je een afspraak krijgt op een moment dat dit niet het geval is. Dan moet je meer betalen.

WIST JE DAT elke arts verplicht is om duidelijk te afficheren of hij al dan niet geconventioneerd is? Je hebt het recht om te weten hoeveel je zal moeten betalen. Bij voorkeur hangt de arts deze informatie in de wachtruimte. Indien dit niet het geval is, mag je hem er zeker op wijzen.                            

Geconventioneerde kinesisten

Ook bij kinesisten bestaat dezelfde regeling van conventionering. Geconventioneerde kinesisten houden zich aan de overeengekomen tarieven. Sinds 2017 is 60% van de kinesisten toegetreden tot de conventie. Wanneer je kiest voor een niet- geconventioneerde kinesist, krijg je 25% minder terugbetaald door het ziekenfonds dan wanneer je kiest voor een geconventioneerde kinesist.

TIP! Vraag ook aan je kinesist of hij geconventioneerd is. Dit vind je terug op de website van het RIZIV.

TIP! Bij de keuze van een kinesist weegt de conventionering zwaarder door dan bij de keuze van een arts. Wanneer je kiest voor een niet-geconventioneerde kinesist, wordt er 25% minder terugbetaald door het ziekenfonds dan bij een geconventioneerde kinesist. Bovendien kan een niet-geconventioneerde kinesist nog een supplement aanrekenen bovenop het standaardtarief.

Als je naar een niet-geconventioneerde arts gaat, zal je ziekenfonds evenveel terugbetalen als dat je naar een geconventioneerde arts gaat. Enkel het aandeel dat je zelf moet betalen, kan hoger liggen omdat die arts een hoger tarief kan aanrekenen. 

Opgelet!

Je kinesitherapie wordt enkel terugbetaald indien:

1.Een erkende arts je behandeling voorschrijft. Dit bewijs moet je mee opsturen naar je ziekenfonds.

2. Je behandeling start binnen de 2 maand nadat de arts het voorschrift opstelde of binnen de vermelde termijn.

3. Er 1 behandeling per dag is. In specifieke situaties wordt hierop een uitzondering gemaakt.

TIP! Sommige patiënten hebben recht op een verhoogde terugbetaling:

  • Indien je kinesitherapie krijgt in de eerste drie maanden na een reanimatie of een bepaalde heelkundige ingreep.
  • Na een ziekenhuisopname heb je recht op een tussenkomst voor kinesitherapie om je dagelijkse handelingen opnieuw te stimuleren.

Bron: RIZIV

Doorverwijzing huisarts naar specialist

Om te voorkomen dat patiënten rechtstreeks naar een specialist gaan zonder eerder advies in te winnen, krijg je in veel gevallen een verhoogde terugbetaling wanneer je huisarts je doorverwees.

De terugbetaling verhoogt met:

Je moet wel voldoen aan enkele voorwaarden:

  • Je bent in het bezit van een GMD (globaal medisch dossier).
  • Het is de eerste consultatie voor dat specialisme in dat jaar.

TIP! De huisarts geeft je een verwijsbrief. Houd deze goed bij en bezorg hem samen met het getuigschrift voor verstrekte hulp aan het ziekenfonds.

 

Vraag een Globaal Medisch Dossier (GMD) aan je huisarts

Als je een Globaal Medisch Dossier (GMD) hebt bij je huisarts,  heb je recht op een hogere terugbetaling als je op consultatie gaat. Een GMD openen, kost dertig euro. Je ziekenfonds betaalt dit bedrag volledig terug. Als je recht hebt op een derdebetalersregeling, hoef je dit bedrag niet voor te schieten. Het recht op verhoogde terugbetaling blijft geldig tot het einde van het tweede kalenderjaar dat volgt op het jaar waarin het GMD werd geopend. De verlenging gebeurt jaarlijks, maar ook dit wordt volledig terugbetaald door het ziekenfonds.

Kinesitherapie

Intensieve kinesitherapie

Soms moet een patiënt in een korte periode zeer intensieve kinesitherapie krijgen. Voor aandoeningen op de lijst Fa (F acuut) heeft de patiënt recht op een maximum van 60 zittingen die tegen het beste tarief worden terugbetaald en dit gedurende een jaar.

Foto: Freepik.com

Er bestaan ook aandoeningen waarvoor mensen meerdere jaren regelmatig kinesitherapie nodig hebben. Die staan vermeld op de lijst Fb (F chronisch). De patiënt heeft recht op 60 sessies per jaar die worden terugbetaald tegen het beste tarief, gedurende ongeveer 2 jaar.

Na deze termijn kan de behandeling nog worden voortgezet met een lagere terugbetaling.

Kinesitherapie en verstrekkingen voor zware aandoeningen (E-lijst)

Bij aandoeningen die voorkomen op de ‘E-lijst’ hebben patiënten recht op een lagere prijs voor kinesitherapie en andere specifieke verstrekkingen.

Om recht te hebben op deze prijsvermindering moet de arts eerst een dossier opstellen en een aanvraag indienen bij het ziekenfonds. Als er wetenschappelijk bewijs bestaat dat de kinesitherapie een positief effect heeft bij die aandoening, kan het ziekenfonds de korting toekennen. Dit akkoord voor prijsverlaging is vervolgens maximaal 3 jaar geldig.

Standpunt VPP: Kinesitherapie is een zware kost voor patiënten met een chronische ziekte. Het VPP wil deze kosten in kaart brengen. We ijveren voor maatregelen die ervoor zorgen dat kinesitherapie voor mensen met een chronische ziekte betaalbaar blijft.

Bron: RIZIV

 

[1] Je ziekte is erkend als zeldzaam als ze vermeld staat op www.orpha.net

 

 

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.