Uit: Samenspraak 68 | Inhoudstafel >

Edito

Lezing over kwaliteit van zorg door dr. Kris Vanhaecht

Kwaliteit van zorg is voor het VPP altijd al een belangrijk thema geweest, maar sinds 2010 komt dit ook steeds meer in beeld. Daarom werd aan dr. Kris Vanhaecht (KU Leuven) gevraagd om tijdens de Algemene Vergadering vanuit zijn expertise wat meer toelichting te komen geven bij het begrip ‘kwaliteit van zorg’.

Kris Vanhaecht had het in zijn lezing over de uitdagingen op vlak van kwaliteit voor ziekenhuizen. Hij riep de aanwezigen hierbij op om een lastige patiënt te zijn. Het kan vreemd klinken dat het goed is om ‘ambetant’ te zijn, maar volgens dr. Vanhaecht kan dit voordelen hebben. Een lastige patiënt is immers een geëngageerde patiënt en er is nood aan patiënten die betrokken willen zijn bij de zorg!

Om te begrijpen hoe de aandacht voor kwaliteitsvolle zorg ontstond, schetste dr. Vanhaecht enkele belangrijke momenten doorheen de geschiedenis. Onderzoeker Hans Rosling stelde een verband tussen inkomen en levensverwachting vast. Hieruit bleek dat er een contrast is tussen diegenen die arm (en ziek) zijn en diegenen die rijk (en gezond) zijn. Sinds 1948 veranderde er veel op het vlak van kwaliteit van zorg. Toch zijn er wereldwijd grote verschillen. België zit gelukkig bij de ‘happy few’, maar dit wil niet zeggen dat alles hier perfect verloopt. Patiëntenverenigingen, investeren in zorg en in de kwaliteit van deze zorg blijven nodig!

In 1999 verschenen de resultaten van een onderzoek naar de kwaliteit in Amerikaanse ziekenhuizen in het rapport ‘To Err is Human: Building a Safer Health System’ (‘Vergissen is menselijk: de opbouw van een veiligere gezondheidszorg’). Uit de resultaten bleek dat er in de onderzochte ziekenhuizen veel fouten gebeurden, zoals medicatiefouten, valincidenten, toestellen die niet correct functioneren, foutieve opvolging en monitoring... De onderzoekers concludeerden dat dit het gevolg was van een niet voldoende georganiseerd proces [1]. Omdat iedereen ervan overtuigd was dat er inderdaad problemen waren, werd gezocht naar oplossingen. Het was toen al duidelijk dat de ziekenhuizen dit niet in hun eentje opgelost zouden krijgen: de patiënten moesten mee aan de kar trekken om er samen voor te zorgen dat de volgende generaties de perfecte zorg zouden krijgen.

Lezing over kwaliteit van zorg door dr. Kris Vanhaecht (KU Leuven)

Lezing over kwaliteit van zorg door dr. Kris Vanhaecht (KU Leuven)

Naar aanleiding van dit rapport uit 1999 werd men ook internationaal wakker geschud. Er waren ondertussen steeds meer studies die gelijkaardige resultaten meldden, namelijk een slechte organisatie van de zorg, hoewel iedereen wel zijn best deed om het zo goed mogelijk te doen. Het is nu eenmaal een feit dat zorg niet eenvoudig te organiseren is. Dat wordt geïllustreerd door Nederlands onderzoek, waaruit blijkt dat patiënten tijdens een ziekenhuisverblijf van acht dagen door ongeveer honderd mensen worden gezien. Om goede zorg te verlenen, moeten al deze mensen perfect op elkaar afgestemd zijn. Een volgend belangrijk rapport ‘Crossing the Quality Chasm’ (‘Het overbruggen van de kwaliteitskloof’) kwam er in 2001. De belangrijkste conclusie van dit rapport was dat patiënten serieus genomen moesten worden. Daarnaast probeerden de auteurs kwaliteit ook meer tastbaar te maken [2]. Dit rapport beschreef ‘kwaliteit van zorg’ aan de hand van zes verschillende dimensies:

  • Veiligheid: Er mogen geen fouten gebeuren. Om dit te bestuderen worden heel wat projecten over patiëntveiligheid gestart.
  • Tijdigheid: Op elk moment moeten patiënten dezelfde kwaliteit van zorg krijgen.
  • Effectiviteit: Patiënten moeten de zorg krijgen die ze nodig hebben.
  • Gelijkheid: Iedereen zou dezelfde zorg moeten krijgen. Aan deze dimensie besteedt het VPP ook veel aandacht. Vragen die daarbij gesteld kunnen worden zijn ‘Krijgt iemand die geen verzekering heeft in een meerpersoonskamer dezelfde aandacht?’ of ‘Krijgt iedere patiënt de basiszorg?’.
  • Efficiëntie: De beschikbare middelen zoals geld en personeel moeten ingezet worden op een manier dat er zoveel mogelijk resultaten mee bereikt kunnen worden. Op dit moment wordt deze financiering van zorg echter nog bekeken met een managementsbril en niet vanuit kwaliteit.
  • Patiëntgerichtheid: Kwaliteit houdt ten slotte in dat er rekening gehouden wordt met wat de individuele patiënt wil. Om onder- en overconsumptie van zorg te verminderen is het belangrijk dat patiënten vragen durven stellen bij de zorg die hen voorgesteld wordt.

In 2003 publiceerde Elizabeth McGlynn een onderzoek over de effectiviteit van standaard zorgprocessen in Amerika. Deze onderzoekster ging kijken of patiënten de zorg krijgen die ze zouden moeten krijgen. Ze kwam tot het besluit dat patiënten 54,9% van de zorg kregen die aanbevolen was voor hen. Ze vergeleek ook hoeveel over- en onderconsumptie er was van zorg, dit wil zeggen dat de patiënt zorg kreeg die niet aanbevolen was en die zelfs schadelijk kon zijn of dat de patiënt minder zorg kreeg dan nodig was voor zijn ziekte. Zo bleek dat 11% van de volwassenen meer zorg dan nodig kreeg, bijvoorbeeld extra scans of bloedonderzoek en dat 46% van de volwassenen minder zorg kregen dan aanbevolen was voor hun gezondheidstoestand [3]. Om overconsumptie te verminderen, is het voor patiënten belangrijk dat ze vragen durven stellen bij de zorg die hen voorgesteld wordt. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat niet alleen in Amerika, maar ook in België patiënten soms minder zorg krijgen dan aanbevolen. Het grootste probleem dat uit deze cijfers blijkt is dat er binnen de gezondheidszorg een groot gebrek aan communicatie en coördinatie is. Dit is toe te schrijven aan de organisatie van de zorg en niet aan de individuen die in de zorg werken [4].

Het onderzoek van Graber (2012) onderzocht welke zaken over het hoofd gezien worden of verkeerd gaan bij het stellen van een diagnose [5]. Zo werd bij een studie vastgesteld dat 75% van hoogopgeleide radiologen de ‘dansende gorilla’ die op een scan van een tumor getekend was, niet opgemerkt hadden.

Uit een Europese studie, onder leiding van onderzoeker Walter Sermeus, naar de mening van patiënten over ziekenhuizen blijkt dat 60% van de patiënten die deelnamen het ziekenhuis zou aanbevelen. Van de bevraagde patiënten zou 47% het ziekenhuis een score geven van 9 op 10. Daarnaast blijkt dat 76% van de patiënten aangeeft dat de verpleegkundige hem/haar met respect behandeld heeft, 58% zegt dat de verpleegkundige luisterde en 50% vindt dat de uitleg van de verpleegkundige te begrijpen was [6].

Efficiëntie is duidelijk een dimensie die de volgende jaren aan belang zal winnen. Daarbij zal vooral gekeken worden naar hoe de kosten verminderd kunnen worden. Internationaal stelde men het doel voorop dat 90 procent van de klinische beslissingen gebaseerd moet zijn op recente, tijdige en juiste klinische informatie of bewijzen en dit tegen 2020. Om de totale kosten te doen dalen, zal het aantal fouten moeten verminderen. Deze fouten kosten immers te veel. Om hier iets tegen te doen, zal er moeten worden geïnvesteerd in maatregelen die gericht zijn op het voorkomen van fouten, zoals opleidingen, informatica… [7].

Er zal meer aandacht moeten worden besteed aan barrières die het risico op fouten verminderen. Deze barrières komen op verschillende momenten in het proces voor, zodat een mogelijke fout op tijd kan worden ontdekt en kan worden verholpen. Het is immers mogelijk dat er iets misloopt in de barrière. Visueel wordt dit voorgesteld door het ‘Swiss Cheese Model’ (‘Het Zwitserse kaasmodel’). Dit model ziet eruit als opeenvolgende stukken kaas, elk stuk met een paar gaten. De stukken kaas stellen de barrières voor, de gaten zijn de wegen waarlangs een mogelijke fout wordt doorgegeven naar een volgende barrière. Eén van deze barrières is de patiënt: omdat het op verschillende momenten in het zorgproces mogelijk is om een controle in te lassen op mogelijke fouten, wil dit zeggen dat die controle ook op het niveau van de patiënt kan gebeuren. Dat de patiënt in staat is om een mogelijke fout te ontdekken, wil ook zeggen dat er ‘gaten’ zijn waarlangs een mogelijke fout toch aan de aandacht van een patiënt kan ontsnappen, denk bijvoorbeeld aan een probleem met zelfzorg of een kennisprobleem [8]. Om de kwaliteit van zorg te verbeteren, zal iedereen samen moeten nadenken over de barrières en zullen ook patiënten, patiëntenverenigingen en het Vlaams Patiëntenplatform hierbij broodnodig zijn. Vandaar de oproep van dr. Vanhaecht om een ‘lastige patiënt’ te zijn: door vragen te stellen, kan de kwaliteit van zorg alleen maar verbeteren!


[1] Committe on Quality of Health Care in America, Institute of Medicine (2000). To Err Is Human: Building a Safer Health System. (L.T. Kohn, J.M., Corrigan & M.S. Donaldson Eds.). Washington, DC: National Academy of Sciences.

[2] Committe on Quality of Health Care in America, Institute of Medicine (2001). Crossing the Quality Chasm: A New Health System for the 21st Century. Washington, DC: National Academy Press.

[3] McGlynn, E.A. et al. (2003). The Quality of Health Care Delivered To Adults in the United States. New England Journal of Medicine, 348:2635–45.

[4] Bates, D.W., Larizgoita, I., Prasopa-Plaizier, N., Jha, A.K.? Research Priority Setting Working Group of the WHO World Alliance for Patient Safety, (2009). Global priorities for patient safety research. British Medical Journal

[5] Graber, M.I., Wachter, R.M. & Casel, C.K. (2012). Bringing Diagnosis Into The Quality and Safety Equations. Journal of the American Medical Association, 308(12): 1211-2.

[6] Aiken, L.H. et al. (2012). Patient safety, satisfaction, and quality of hospital care: cross sectional surveys of nurses and patients in 12 countries in Europe and the United States. British Medical Journal, 344(7851).

[7] Institute of Medicine (2011).

[8] Reason, J. (2000). Human error: models and management. British Medical Journal, 320(7237): 768-770.

 

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.