Uit: Samenspraak 84 | Inhoudstafel >

Edito

Inzetten op ervaringsdeskundigheid om de zorgkwaliteit te verbeteren: niet langer toekomstmuziek

Hoe patiëntenverenigingen en ziekenhuizen slim en duurzaam kunnen samenwerken

Onze partnerorganisatie Trefpunt Zelfhulp introduceert het concept ‘Zelfhulpgroep-vriendelijk Ziekenhuis’ in Vlaanderen. Dit concept stimuleert het inzetten van ervaringsdeskundigheid bij kwaliteitsverbetering in het ziekenhuis, door het uitbouwen van een structurele samenwerking. Carine Van Wanseele is onderzoeker bij Trefpunt Zelfhulp en legt uit wat het concept juist inhoudt.

Trefpunt Zelfhulp haalt inspiratie uit Duitsland

Anno 2016 is patiëntenparticipatie in Belgische ziekenhuizen eerder beperkt structureel ingebed. Toch zijn er genoeg praktijkvoorbeelden van een nauwe samenwerking tussen ziekenhuisafdelingen en patiëntenverenigingen:

  • het personeel verwijst een patiënt door naar een patiëntenvereniging
  • het ziekenhuis biedt infrastructuur en logistieke steun aan de vereniging
  • de vereniging organiseert een bezoekdienst voor nieuwe patiënten
  • het ziekenhuis betrekt de vereniging bij onderzoeksprojecten rond specifieke aandoeningen
  • ziekenhuismedewerkers leveren teksten voor het ledenblad van de vereniging

Zelfhulpgroep-vriendelijk ziekenhuis (“Selbsthilfefreundlich krankenhaus”) is sinds 2004 een beproefde Duitse methodiek voor patiëntenparticipatie in het ziekenhuis.[1] Het concept situeert zich op het niveau van de zorginstelling en de zorgafdeling. Het wil de samenwerking tussen patiëntenverenigingen en ziekenhuizen op structurele wijze inbedden in de ziekenhuiswerking.

Een zelfhulpgroep-vriendelijk ziekenhuis maakt de volgende ambities waar:

  1. verenigingen kunnen zich bekendmaken in het ziekenhuis;
  2. patiënten worden geattendeerd op het bestaan van verenigingen;
  3. er is interne en externe communicatie over de samenwerking;
  4. het ziekenhuis stelt een aanspreekpartner voor de verenigingen aan;
  5. de verenigingen en het ziekenhuis wisselen regelmatig info uit;
  6. de patiëntenverenigingen worden stelselmatig betrokken bij de zorgkwaliteit;
  7. het ziekenhuis ondersteunt verenigingen in hun dagelijkse werking;
  8. de samenwerking tussen de vereniging en het ziekenhuis is geformaliseerd.

Zelfhulpgroep-vriendelijkheid in de praktijk met de juiste randvoorwaarden

Het afgelopen jaar werkte Trefpunt Zelfhulp met patiëntenverenigingen en twee ziekenhuizen, namelijk AZ Delta in Roeselare en UZ Gent, aan een samenwerkingstraject.[2]  Bedoeling is om in het najaar van 2016  tot schriftelijke akkoorden te komen zodat deze ziekenhuizen werkelijk ‘zelfhulpgroep-vriendelijk’ worden!

In de maand juni organiseerde Trefpunt Zelfhulp in Roeselare en Gent interactieve workshops met telkens een 25-tal geïnteresseerde patiëntenverenigingen. Bedoeling was om binnen de krijtlijnen van het ziekenhuis een samenwerkingsvoorstel te formuleren. Na een kennismakingsronde werd een antwoord gezocht op volgende vragen:

  1. (Hoe) wordt er al samengewerkt met ziekenhuizen?
  2. Wat zijn interessante samenwerkingsideeën voor mijn vereniging?
  3. Hoe kunnen we die ideeën praktisch uitvoeren mits welke randvoorwaarden?

Concrete samenwerkingsideeën

In de workshops werden de richtlijnen voor een slimme samenwerking tussen ziekenhuis en patiëntenvereniging omgezet in concrete ideeën. Terwijl sommige groepen al helemaal ingeburgerd zijn in het ziekenhuis en het samenwerken verloopt als een geoliede machine, staan andere nog aan het prille begin.

Enkele belangrijke aandachtspunten die ter sprake kwamen, zijn:

  • Bij het verspreiden van informatie: duidelijk maken waar men als vereniging voor staat, garanties inbouwen dat men zich niet op medische terrein begeeft, up-to-date houden en funderen van informatie.
  • Bij het attenderen van patiënten op het bestaan van verenigingen: de zekerheid bieden dat het om kwaliteitsvolle en gepaste informatie gaat, competentie en vaardigheden van medewerkers van verenigingen die in contact treden met het ziekenhuis. Attenderen is immers meer dan louter een adres doorgeven.
  • Bij de tweerichtings info-uitwisseling tussen de patiëntenvereniging en het ziekenhuis: samenwerking en coördinatie van alle diensten rond de patiënt, de samenwerkingspartners treden in dialoog, de vereniging focust op collectieve feedback over zorg en verblijf i.p.v. casuïstiek, volop het patiëntenperspectief inbrengen bij deelname aan ziektegebonden, multidisciplinaire samenwerking.

Kwaliteitsgaranties niet vergeten

Er werd tijdens de workshops ook ingezoomd op enkele belangrijke garanties die verenigingen aan het ziekenhuis kunnen bieden. Deze garanties zijn belangrijk om vertrouwen te winnen bij de ziekenhuismedewerkers. Het gaat om de volgende aspecten: respect voor privacy en beroepsgeheim, bewust van belang ziekenhuishygiëne en patiëntveiligheid, ongebonden en neutraal optreden, een toegankelijke en stabiele vereniging met transparant en degelijk bestuur, een kwaliteitsvol activiteitenaanbod, complementair werken met focus op onbeantwoorde noden in de zorg, een signaalfunctie bij kwaliteitsverbetering door voeling met de noden van de doelgroep.

Speerpunt van kwaliteit en zorginnovatie

Slim samenwerken draait rond werken op maat van het ziekenhuis én de vereniging. Het is een groeiscenario. Sommige actiepunten zijn op korte termijn realiseerbaar: intern en extern communiceren over de samenwerking met patiëntenverenigingen, een aanspreekpunt installeren in het ziekenhuis voor de verenigingen, verenigingen toelaten zich bekend te maken in het ziekenhuis, ruimtes en logistieke steun bieden aan de verenigingen, “erkende” patiëntenvertegenwoordigers een badge geven waarmee ze zich in het ziekenhuis kunnen legitimeren, samen met de communicatiedienst getuigenissen en patiëntenverhalen ter beschikking stellen.

Voor andere zaken is meer tijd nodig, zoals werken aan een cultuuromslag in de hele ziekenhuisorganisatie zodat een paar duizend ziekenhuismedewerkers de patiëntenverenigingen ondersteunen in hun dagelijkse werking en patiënten betrokken kunnen worden in participatieprojecten en zorgvernieuwing. Bij dat alles zal ook speciale aandacht nodig zijn voor het betrekken op maat van minder sterk uitgebouwde verenigingen.

Een succesvolle samenwerking heeft vele voordelen

Het is cruciaal dat het ziekenhuismanagement overtuigd is van de meerwaarde van het concept. Enkel door interactie kan men vooruitgang boeken op vlak van patiëntgericht en kwaliteitsvol samenwerken. Ervaringsdeskundige feedback en input van patiëntenverenigingen zijn immers uniek en waardevol voor het ziekenhuis[3] en krijgen idealiter de nodige aandacht op het hoogste niveau, bijvoorbeeld in het beleidsplan. Een succesvolle samenwerking tussen een ziekenhuis en een zelfhulpgroep heeft verscheidene voordelen[4]:

  • De verenigingen slagen erin nieuwe mensen aan te trekken, vergroten hun slagkracht en krijgen erkenning voor hun specifieke deskundigheid.
  • Ziekenhuis en vereniging treden in dialoog, naast louter doorverwijzen.
  • De rolverdeling tussen de actieve arts en passieve patiënt wordt hertekend.
  • De sociale contacten van patiënten verbeteren en kunnen een dam bieden tegen eenzaamheid bij chronisch zieken. 
  • Dankzij het verrijken van professionele expertise met ervaringskennis worden zorg en nazorg kwalitatief beter.

De toekomst: samenwerking formaliseren en integreren in dagelijkse werking

Na de workshops gaan de verenigingen aan de slag met hun achterban. Trefpunt Zelfhulp voorzag hen van een handleiding om tot een goed doordacht deelnamedossier te komen. De samenwerkingsvoorstellen worden tegen het najaar verwacht. Een volgende stap is de samenwerking tussen ziekenhuis en verenigingen verder formaliseren:

  1. de samenwerkingsakkoorden houden rekening met ambities, mogelijkheden en activiteitenaanbod, inclusief regelmatige evaluatie van de samenwerking
  2. de overeenkomsten beschrijven doelstellingen, werkwijzen en engagement van de partners
  3. verenigingen engageren zich tot vorming en begeleiding van hun vrijwilligers
  4. het Trefpunt Zelfhulp biedt advies, begeleiding, vorming en intervisie om de samenwerking te optimaliseren
  5. de overeenkomsten vormen een inspannings- eerder dan een resultaatsverbintenis

De  finale samenwerkingsovereenkomst wordt ondertekend door de vereniging en de Raad van Bestuur van het ziekenhuis. Vanaf dat ogenblik worden de afspraken geïntegreerd in de dagdagelijkse samenwerking. Na een jaar is het tijd voor evaluatie, eventuele bijsturing en verderzetting en wat afgesproken is ook waar te maken.

Quote: “Patiënten beschikken over inzichten die de zorg en levenskwaliteit kunnen verbeteren. Verenigingen kunnen die inzichten inzamelen en signaleren aan de professionele zorgverleners.”

Ook interesse in ‘zelfhulpgroep-vriendelijk ziekenhuis’? Contacteer Trefpunt Zelfhulp via 016 23 65 07 of trefpunt.zelfhulp@kuleuven.be.



[1] Nickel S, Trojan A, Kofahl C. Involving self-help groups in health care institutions: the patients’ contribution to and their view of ‘self-help friendliness’ as an approach to implement quality criteria of sustainable cooperation. Health Expectations, accepted for publication February 12 th 2016.

[2] Ook vanuit ZOPP (Zelhulpondersteuning en patiëntenparticipatie) Brussel en ZOPP Limburg zijn er gesprekken gevoerd met UZ Brussel en de directies van de Limburgse ziekenhuizen over een mogelijke samenwerking.

[3] L. Nicholas, S Broadbant, Collective intelligence in patient organizations. NESTA, UK, 2015 www.nesta.org.uk

[4] Deze voordelen van succesvolle samenwerking werden vastgesteld in Duitse ziekenhuizen. http://www.selbsthilfe-und-krankenhaus.de/

 

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.