Uit: Samenspraak 80 | Inhoudstafel >

Goed om te weten

Een blik in medialand - Televisie kijken of een boek lezen? Het kan ook anders!

Op dinsdagavond 20 oktober mochten we Erik De Snerck en Bert Paepen ontvangen voor een uiteenzetting over anders kijken en lezen. Erik De Snerck van VRT kwam ons meer vertellen over toegankelijkheid bij de openbare omroep. Daarna liet Bert Paepen van Pyxima ons kennismaken met de mogelijkheden van audioboeken, -tijdschriften en –kranten.

Toegankelijkheid bij de openbare omroep VRT

Erik De Snerck

Foto: Erik De Snerck (VRT)

Het belang van (digitale) toegankelijkheid

Als openbare omroep vindt de VRT de (digitale) toegankelijkheid van haar aanbod erg belangrijk en wil ze een basistoegankelijkheid voor een groot publiek garanderen. Dit wil zeggen dat de omroep ervoor wil zorgen dat een zo breed mogelijke groep van mensen gebruik kan maken van het volledige aanbod en dat op elk moment. Zo is het bijvoorbeeld belangrijk dat er bij tv-programma’s ondertiteling wordt voorzien voor personen met een auditieve handicap, maar dat er bij anderstalige programma’s dan weer gesproken ondertitels beschikbaar zijn voor blinden en slechtzienden. Daarnaast moeten ook de websites voor iedereen toegankelijk zijn.

Al bij de ontwerpfase van nieuwe websites, programma’s of andere initiatieven zet de organisatie specifiek op toegankelijkheid in. Om dit te bereiken worden onder andere ontwerpers en ontwikkelaars ondersteund. Zo is er een toolbox beschikbaar met didactisch materiaal en richtlijnen. In deze toolbox wordt uitgelegd waarom toegankelijkheid zo belangrijk is. Waar mogelijk probeert de VRT ook een brede groep van mensen te betrekken om in een vroege fase al te testen op toegankelijkheid. Deze werking zal in de toekomst nog uitgebreid worden. Het is de bedoeling om een regelmatige en duurzame samenwerking op te starten met een uitgebreide groep van externe testgebruikers.

Wist je dat...

...de voorleesknop die je nu al terug kan vinden op de website van Radio 2 ook geïntegreerd zal worden op de website van DeRedactie in de tweede helft van 2016? Zo kan je dus eender welk gedeelte van de website laten voorlezen door een computerstem.

…toegankelijkheid in de toekomst zal worden opgenomen in elke aanbesteding en elk contract, ook voor onderaannemers van de VRT (bijvoorbeeld websitebouwers)? Als onderaannemers niet aan deze criteria kunnen voldoen, zullen ze niet in aanmerking komen voor de aanbesteding.

…er vanaf 2016 een jaarlijkse award komt voor de website of app die het verst staat op het vlak van digitale toegankelijkheid en een optimale gebruikservaring garandeert voor personen met een functiebeperking?

Voorleesknop op de website van Radio 2

De voorleesknop op de website van Radio 2 (bron: www.radio2.be)

Audiodescriptie bij televisieprogramma's 

Audiowat, vraag je je misschien af? Audiodescriptie is een extra commentaarstem die blinde, slechtziende én andere gebruikers helpt om het verhaal beter te volgen bij tv-programma's. Audiodescriptie is vooral geschikt voor fictiereeksen waarbij de kijker soms informatie krijgt die enkel in beeld komt, maar waarover niets gezegd wordt. De commentaarstem zegt dan bijvoorbeeld "in de verte zie je hoe een inbreker door de achterdeur binnensluipt". In de praktijk moet de VRT daarvoor haar eindregie aanpassen en moeten alle producties extra beschrijvingen toevoegen aan de dialogen. Om ter vermijden dat de audiodescriptie storend wordt voor de luisteraar is er immers heel wat creativiteit nodig om alles op een aangename manier te monteren. Het is dus een extra investering die veel tijd en geld vraagt. Daarom kan audiodescriptie niet aangeboden worden voor alle fictieprogramma’s. Elk jaar maakt de openbare omroep een selectie van de programma’s die voorzien zullen worden van een audiobeschrijving. Voor 2016 werd gekozen voor de tweede reeks van Eigen Kweek, de tweede reeks van T., de vierde reeks van De Ridder en het nieuwe programma De 11e van de 11e.

Wist je dat...

...de eerste reeks van T. op zondagavond vanaf 13 september gelijktijdig te zien is op Eén (met audiodescriptie via de digitale taalkeuze) en op Eén+ (op het Ketnet-kanaal) met open audiodescriptie* voor iedereen? De uitzending met audiodescriptie is ook beschikbaar via Net Gemist. Benieuwd naar T.? Op de website van Eén vind je via een auditieve leidraad meer uitleg over het verhaal, de personages en de voornaamste locaties.

…onder andere de reeksen De Ridder, Wolven en Eigen Kweek voorzien waren van audiodescriptie? Als je de reeks nadien op dvd herbekijkt, heb je ook de mogelijkheid om de versie met audiodescriptie op te zetten.

*Open audiodescriptie is hoorbaar voor iedereen die op dit kanaal naar het programma kijkt.

T888 - teletekstondersteuning

Als televisiekijker kan je zelf kiezen of je Nederlandstalige programma’s op de VRT-netten met ondertiteling wil bekijken of niet. Nederlands gesproken programma’s die goed verstaanbaar zijn, worden via teletekstpagina 888 (T888) ondertiteld in plaats van via open ondertiteling*. Op die manier is het mogelijk om zonder ondertiteling te kijken als je dat storend vindt, maar kunnen kijkers die nood hebben aan ondertitels die makkelijk zelf aanzetten via Teletekst. Zo worden ook Noord-Nederlandse reeksen zoals Baantjer ondertiteld via T888 en niet via open ondertiteling. Natuurlijk worden open ondertitels nog steeds gebruikt wanneer iets voor de meerderheid van de kijkers moeilijk verstaanbaar is (bv. vervormde stem bij anonieme getuigenis).

*Open ondertiteling is zichtbaar voor iedereen die naar het programma kijkt.

Wist je dat...

…98,36 procent van alle programma’s in september 2015 voorzien waren van ondertitels, ofwel via open ondertiteling ofwel via T888? Voor de programma’s van de Nieuwsdienst ging het zelfs om 100 procent.

…een programma live ondertitelen mogelijk is dankzij een zogenaamde ‘delay’? Als kijker zie je dan enkele minuten later wat er in de televisiestudio gebeurt. Dankzij deze delay of vertraging is het mogelijk om de ondertitels met behulp van spraaktechnologie aan te maken en synchroon te krijgen met het beeld.

...je meer informatie kan vinden over teletekstondertiteling op de website (www.vrt.be/t888) en de Facebookpagina van T888?

...je T888-ondertitels ook kan opnemen? Via je digicorder of settopbox worden de teletekstondertitels automatisch mee opgenomen. Ook via je dvd-toestel kan je de ondertitels mee opnemen. Hoe je dat doet, vind je terug in de handleiding van je dvd-recorder.

Gebarentaal als ondersteuning bij programma's 

Gebarentaal is een redelijk nieuwe discipline voor de VRT. De omroep startte hiermee in mei 2012 voor het kinderjournaal Karrewiet. Ondertussen worden onder andere ook het Journaal van 19 uur, verkiezingsprogramma’s, extra journaals en Karrewiet Plus voorzien van VGT (Vlaamse Gebarentaal). Voor kinderen is het extra belangrijk om bijvoorbeeld Karrewiet te voorzien van VGT. VRT ondertitelt kinderprogramma’s namelijk pas vanaf wanneer de kinderen een bepaald leesniveau bereikt hebben om de ondertitels vlot te kunnen mee lezen. Dove of slechthorende kinderen die dit leesniveau nog niet bereikt hebben, zouden anders uit de boot vallen. Daarom is het zeker belangrijk om bij een programma als Karrewiet te zorgen voor ondersteuning via VGT zodat ook dove en slechthorende kinderen het programma vlot kunnen volgen.

Wist je dat...

…je een beeld kan krijgen van wat Vlaamse Gebarentaal is in een 60secondenfilmpje op de website van DeRedactie? In dit specifieke filmpje legt Tolk Vlaamse Gebarentaal Jorn Rijckaert uit wat VGT of Vlaamse Gebarentaal juist is.


Meer informatie over toegankelijkheid bij de VRT kan je terugvinden op www.vrt.be/toegankelijkheid.

Heb je nog vragen of opmerkingen? Laat het ons zeker weten, zodat we hiermee aan de slag kunnen! Je kan contact opnemen met Lore Dupont (lore.dupont@vlaamspatientenplatform.be of 016 23 05 26).


De mogelijkheden van audioboeken 

Pyxima is een softwarefirma uit Tessenderlo en een spin-off van de KU Leuven. Pyxima werd opgericht vanuit een afdeling van de universiteit die al sinds de jaren tachtig werkt rond braille en brailledrukmachines. Later kwam hier software bij en zo kwam Pyxima tot stand. Het bedrijf maakt software voor blinden, slechtzienden en dyslectici, maar is daarnaast ook actief in de ouderenzorg om de zorg voor ouderen met software te ondersteunen.

Het is niet mogelijk om te spreken van ‘dé slechtziende’. Er is een heel brede waaier aan oorzaken, uitingsvormen en mogelijke hulpmiddelen. Ook bij dyslectici is er een grote diversiteit omdat dyslexie van de taal afhangt. De mate waarin dyslexie een probleem wordt, is in elke taal verschillend. In het Engels is het probleem bijvoorbeeld veel groter dan in het Nederlands. Dat heeft dan vooral te maken met het verschil tussen wat er geschreven staat en hoe je dat uitspreekt. In het Nederlands (en in het Frans nog meer) spreek je bijna letterlijk uit wat er geschreven staat. In het Engels klinken veel woorden anders dan ze geschreven worden. Het is net daarmee dat iemand met dyslexie problemen heeft.

Voor deze groepen mensen, maar ook voor anderstaligen, mensen die minder goed kunnen lezen of mensen met een mentale of fysieke beperking, kunnen luisterboeken een oplossing bieden. Ook zijn er bijvoorbeeld heel wat mensen die in hun wagen of tijdens het sporten naar luisterboeken luisteren. Bij luisterboeken kan je een onderscheid maken tussen de gebruikte stem: een menselijke stem of een computerstem.

Bert Paepen

Foto: Bert Paepen (Pyxima)

Wist je dat...

…er in Vlaanderen ongeveer 20000 luisterboeken zijn die met een menselijke stem zijn ingesproken? Dat wil zeggen dat er effectief een persoon het boek heeft ingelezen. Een menselijke stem klinkt natuurlijker en is aangenamer om naar te luisteren. Daarom verkiezen de meeste mensen luisterboeken met een menselijke stem. Hiervoor is uiteraard een veel groter budget en veel meer tijd nodig dan om te werken met een computerstem. Met een computerstem kan je in principe met een druk op de knop het hele boek omzetten in spraak, terwijl het inlezen uren en soms wel dagen kan duren.

…er zoiets bestaat als karaokelezen? Karaokelezen wordt voornamelijk gebruikt voor mensen met dyslexie. De tekst wordt voorgelezen door een menselijke of computerstem. Op het scherm volgt een soort fluomarkering dan de spraak woord per woord of zin per zin om te ondersteunen en aan te geven dat de persoon hoort wat er staat.

Luisterboeken in Vlaanderen 

Hoewel er in Vlaanderen op het vlak van luisterboeken zeker nog werk aan de winkel is, is het toch al mogelijk om bijvoorbeeld kranten, tijdschriften, boeken en andere publicaties te raadplegen in deze vorm.

We geven even een overzicht:

  • AudioKrant: sinds kort zijn alle Vlaamse kranten in een AudioKrant beschikbaar met computerstem. – www.kamelego.be
  • Er zijn heel wat tijdschriften beschikbaar bij Transkript, maar helaas niet altijd de laatste editie. Humo en Knack zijn bijvoorbeeld weekbladen, maar hier kan je als gebruiker slechts maandelijks een selectie van de artikels raadplegen. – www.transkript.be
  • Bij Luisterpunt kan je ongeveer 20 000 boeken terugvinden en ook de Brailleliga biedt boeken aan, vooral in Franstalig België. – www.luisterpuntbibliotheek.be en www.braille.be
  • Voor mensen met dyslexie en leerproblemen bestaat er de ADIBib. Zij werken vooral met PDF en gesproken ondertiteling via karaokelezen. – www.adibib.be
  • ...

Een woordje uitleg over de AudioKrant 

Je kan de AudioKrant van het bedrijf Kamelego beluisteren met een Daisyspeler of met een Daisy online applicatie. Daisy staat voor Digital Accessible Information System. Dit systeem laat je toe om op een gestructureerde manier door de krant te bladeren en enkel naar de gewenste artikelen of rubrieken van de krant te luisteren. Sinds 2008 biedt Kamelego kranten aan op cd en sinds 2011 is het mogelijk om ze via het internet te beluisteren.

Hoe is het mogelijk om alle Vlaamse kranten aan te bieden in deze AudioKrant, vraag je je misschien af? Kamelego heeft zijn kantoren in de gebouwen van het Mediahuis, waar heel wat Vlaamse kranten gemaakt worden. Zo hebben de mensen van Kamelego direct toegang tot de systemen van de redactie. Op het moment dat de redactie de krant begint te drukken, komen al de eerste artikels digitaal bij Kamelego binnen. De software zet de artikels die binnenkomen één voor één om naar audio en ’s nachts wordt de AudioKrant al op cd gebrand. De volgende ochtend krijgen de abonnees dus hun AudioKrant in de bus, op het zelfde moment als wanneer de papieren kranten in de bus vallen.

In 2008 was België het eerste land in de wereld waar men de volledige krant op cd bezorgde op het moment dat ook de papieren abonnees hun krant in de bus kregen. Belangrijk om te weten is dat de krant op cd zo snel bezorgen alleen mogelijk was voor de kranten die gepubliceerd worden bij Mediahuis. Voor de andere kranten was dit moeilijker. Daarom sloeg de AudioKrant in 2011 een andere weg in en verspreidde de kranten vanaf dan online. Dit was meteen het begin van het online platform Anderslezen.be.

Audiokrant

Foto: Audiokrant

Anderslezen.be 

Anderslezen is het Vlaams internetplatform voor toegankelijke e-boeken en luisterboeken. Je vindt er onder andere kranten, tijdschriften, romans, non-fictieboeken en leerboeken. Zowel luisterboeken met menselijke stem als met computerstem zijn mogelijk. Momenteel werkt Anderslezen vooral met Daisy-boeken. Je kan met je internetbrowser, maar ook met je tablet, smartphone of Daisy-speler gebruik maken van Anderslezen. Om dat te doen, meld je je aan met je persoonlijke wachtwoord en kan je naar je online boekenplank gaan waar je je boeken, tijdschriften of kranten kan lezen. Je kan deze publicaties downloaden, maar ook online lezen. Hierbij kan je navigeren in de tekst.

Meer informatie kan je terugvinden op www.anderslezen.be.

Anderslezen

Foto: het Anderslezen-platform in Vlaanderen

De Anderslezen app

Via de Anderslezen app kan je de mogelijkheden van Anderslezen benutten op je smartphone of tablet. Je hebt er net als op het online platform een boekenplank en een speler die de boeken voorleest volgens het karaokeprincipe.

Wist je dat...

…er heel weinig luisterboeken zijn die geproduceerd worden met audio en tekst samen? De reden daarvoor is dat dergelijke boeken heel duur zijn om te maken. Je moet niet alleen in een studio de audio inspreken, maar je moet ook de audio synchroniseren met de tekst die op het scherm te zien is. Op elk moment dat er een zin begint of eindigt moet er dan iemand op een knopje drukken om de tekst te synchroniseren. Daarom zijn er dus maar weinig boeken met tekst en audio samen.

…ebooks ook steeds toegankelijker worden? Als je bijvoorbeeld een iPad hebt, staan er op je toestel al degelijke computerstemmen. Zo kan je dus je ebook al door het toestel zelf laten voorlezen. Als je onmiddellijk toegang wil hebben tot een boek dat nog maar pas op de markt is en je hebt er geen probleem mee om naar een computerstem te luisteren, dan is dit een heel goede ontwikkeling. Toch verkiezen de meeste mensen met een visuele beperking een menselijke stem.

Voor meer informatie ovder de Anderslezen app kan je terecht op www.anderslezen.be.


Wil je dit artikel graag in het tijdschrift van je vereniging opnemen? Dat zouden wij heel fijn vinden!

Stuur een mailtje naar Lore Dupont (lore.dupont@vlaamspatienten
platform.be
) om het artikel in een bewerkbaar formaat te ontvangen.

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.