Kwaliteit van zorg

Laatst aangepast op 22 november 2018

De wet ‘rechten van de patiënt’ (2002) stelt dat de patiënt recht heeft op kwaliteitsvolle gezondheidszorg die beantwoordt aan zijn behoeften. Volgens het Institute of Medicine (USA) is gezondheidszorg kwaliteitsvol wanneer de zorg de kans verhoogt om gewenste gezondheidsresultaten te bekomen en wanneer deze zorg overeenstemt met de huidige professionele kennis.

Kwalitatief hoogstaande zorg is belangrijk om volgende aspecten te bevorderen:

  • Veiligheid (minimaliseren van vermijdbare letsels);
  • Effectiviteit (zorg gebaseerd op wetenschappelijke kennis);
  • Efficiëntie (vermijden van verspilling);
  • Patiëntgerichtheid (respectvol en responsief omgaan met patiënten);
  • Tijdigheid (vermijden van wachttijden en schadelijke vertragingen);
  • Continuïteit (de zorg loopt naadloos over van diagnose tot nazorg);
  • Integraliteit (de bijdragen van alle betrokken zorgverstrekkers worden geïntegreerd);
  • Gelijkwaardigheid (de kwaliteit van zorg varieert niet ten gevolge van persoonlijke kenmerken zoals geslacht, etniciteit, locatie, socio-economische status).

Kwaliteit van zorg volgens patiënten

Patiënten wensen informatie over de gezondheidszorg: ze willen weten hoe het gesteld is met hun gezondheid, welke behandelingsmogelijkheden ze hebben, welke behandelresultaten de ziekenhuizen in hun buurt neerzetten, welke zorgverleners de door hen gekozen behandeling aanbieden, …

Op basis van een bevraging van de achterban van het VPP kunnen we stellen dat vier aspecten van groot belang zijn voor patiënten als het gaat over kwaliteit van zorg:

  • Informatie en communicatie
  • Toegankelijkheid en betaalbaarheid
  • Bejegening, respect en privacy
  • Participatie en empowerment

Patiënten en zorgverleners hanteren dus niet vanzelfsprekend dezelfde criteria als zorgverleners en overheden bij het beoordelen van de kwaliteit van de zorg. Vandaar dat het essentieel is om het patiëntenperspectief te erkennen als essentiële partner van het kwaliteitsbeleid in de gezondheidszorg.

Transparantie over de kwaliteit van de zorg

Er wordt steeds gezegd dat de kwaliteit van zorg in België zeer hoog is, maar eigenlijk weten we dit niet. Momenteel is er immers zeer weinig informatie beschikbaar over de kwaliteit van onze gezondheidszorg. Het VPP streeft ernaar de kwaliteit van de zorg te verhogen en transparant te maken vanuit het perspectief van chronisch zieke patiënten. Daarom maakte het VPP een standpunttekst over transparantie. Deze standpunttekst was één van de drijvende krachten achter de opstart van de website www.zorgkwaliteit.be, de website waar je op een eenvoudige manier resultaten van kwaliteitsmetingen in ziekenhuizen bekijken en met elkaar vergelijken.

Vlaams Instituut voor Kwaliteit van Zorg - VIKZ

Het VPP werkt al jaren rond kwaliteitsindicatoren voor de gezondheidszorg. Indicatoren zijn meetbare elementen van een bepaald aspect van de zorg. Het zijn als het ware thermometers die iets zeggen over de kwaliteit van de geleverde zorg. Re rol van het VPP hierbij bestaat uit het ontwikkelen van kwaliteitsindicatoren vanuit patiëntenperspectief (bv. een vragenlijst over patiëntenervaringen), het garanderen van de begrijpbaarheid van informatie over de kwaliteitsmetingen en het 'bewaken' van de patiëntgerichtheid van de gekozen indicatoren en de kwaliteitsprojecten in hun geheel.

In 2017 werd het Vlaams Instituut voor Kwaliteit van Zorg (VIKZ) opgericht. Dit is een overkoepelende structuur waarbinnen de algemene ziekenhuizen, de geestelijke gezondheidszorg, de eerstelijnszorg en de ouderenzorg hun kwaliteitsbeleid kunnen ontwikkelen. Het VIKZ heeft als opdracht om kwaliteitsindicatoren te ontwikkelen in samenspraak met belanghebbenden en rekening houdend met internationale kennis. Het zal ook het beleid adviseren. Het VPP richtte het VIKZ mee op en zetelt in de Raad van Bestuur en enkele andere bestuursorganen ervan. 

Kwaliteitsindicatoren in de algemene ziekenhuizen - VIP²AZ

Het VPP neemt actief deel aan het VIP² AZ, het 'Vlaams Indicatorenproject, voor patiënten en professionals' binnen de ziekenhuizen van de Vlaamse overheid, de Vlaamse Vereniging van Hoofdgeneesheren en de ziekenhuiskoepel Zorgnet-ICURO. Dit project wil de kwaliteit van zorg in de Vlaamse algemene ziekenhuizen verbeteren en de transparantie over de kwaliteit van deze zorg bevorderen. Het biedt een forum waarin het VPP pleit om ook indicatoren op te nemen die voor patiënten van belang zijn (bv. rond patiëntenervaringen, communicatie, dienstverlening en bejegening). 

Parallel met het VIP² project ontwikkelde het VPP de Vlaamse Patiënten Peiling, een instrument om patiënttevredenheid en patiëntenervaringen te meten. Deze vragenlijst vertrekt vanuit het perspectief van de patiënt. Hij werd opgesteld op basis van bestaande vragenlijsten, gecombineerd met ervaringen van patiënten. Het gebruik van een uniforme, gevalideerde en op patiëntervaringen gebaseerde vragenlijst maakt een vergelijking tussen ziekenhuizen mogelijk op het vlak van service. In 2012 en 2014 voerde de KU Leuven twee validatiestudies uit, die aantoonden dat het om een stevig onderbouwd meetinstrument gaat. De vragenlijst geniet auteursrechtelijke bescherming conform de geldende wetgeving. De Vlaamse Patiënten Peiling mag gratis gebruikt worden in het kader van het VIP². Voor gebruik van de vragenlijst buiten het VIP² dient steeds toestemming gevraagd te worden via info@vlaamspatientenplatform.be. De vragenlijst en de gedetailleerde gebruiksvoorwaarden ervan zijn terug te vinden op de webpagina's van het VIP². Intussen meet de overgrote meerderheid van de Vlaamse ziekenhuizen patiëntenervaringen met de Vlaamse Patiënten Peiling. Sinds 2016 is ook een Franstalige versie van de vragenlijst beschikbaar. Vanaf 2019 biedt het VPP een versie van de Vlaamse Patiënten Peiling voor het dagziekenhuis aan.

Het VPP ontwikkelde ook een instrument om de patiëntgerichtheid van ziekenhuiswebsites te meten. Met behulp van dit instrument is het mogelijk om de websites te beoordelen op de informatie die ze bieden over :

  • gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid,
  • praktische informatie over het ziekenhuis,
  • visie en beleid van het ziekenhuis,
  • het zorgaanbod van het ziekenhuis,
  • informatie over de kostprijs van de zorg,
  • informatie over privacy en patiëntenrechten,
  • informatie over patiëntenvoorlichting en -ervaringen en
  • interactiemogelijkheden van de website.

Behalve de twee indicatoren die door het VPP ontwikkeld worden, zijn er nog verscheidene andere indicatoren ontwikkeld. Deze zijn ingedeeld in vijf groepen, namelijk moeder en kind, orthopedie, cardiologie, oncologie en ziekenhuisbrede domeinen.  Meer informatie over deze indicatoren vind je op de webpagina's van het VIP².

Op basis van de resultaten op deze indicatoren kunnen ziekenhuizen de kwaliteit van hun zorg verbeteren via gerichte verbeteracties. Sinds 2015 kun je op de website www.zorgkwaliteit.be op een eenvoudige manier resultaten van kwaliteitsmetingen in ziekenhuizen bekijken en met elkaar vergelijken. De ziekenhuizen kiezen vrijwillig of ze meedoen met de kwaliteitsindicatoren en of ze hun resultaten op deze website zetten. De overgrote meerderheid van de ziekenhuizen kiest hier inderdaad voor. Ziekenhuizen worden bovendien gestimuleerd om deze resultaten en de geplande acties op hun website kenbaar te maken voor patiënten. 

Meer informatie over het VIP² AZ: Else Tambuyzer (016 23 05 26 of else.tambuyzer@vlaamspatientenplatform.be)

Kwaliteitsindicatoren in de geestelijke gezondheidszorg - VIP² GGZ

Eind 2012 ging een gelijkaardig project van start binnen de geestelijke gezondheidszorg: VIP² GGZ, het 'Vlaams Indicatorenproject voor patiënten en professionals' binnen de geestelijke gezondheidszorg. Het is de bedoeling om een gelijkaardig traject te volgen als bij het project binnen de algemene ziekenhuizen. Er worden kwaliteitsindicatoren ontwikkeld binnen vijf ontwikkelingsgroepen:

  • Continuïteit en coördinatie van zorg
  • Patiëntveiligheid
  • Patiëntenparticipatie
  • Depressie
  • Gedragsstoornissen bij kinderen

Ook in dit project neemt het VPP actief deel, via vertegenwoordiging binnen verscheidene ontwikkelingsgroepen. Meer informatie over dit project vind je op de webpagina van het project.

Parallel met dit project is het VPP gestart met de ontwikkeling van een Vlaamse Patiënten Peiling voor de GGZ. Dit is een vragenlijst om patiënttevredenheid en -ervaringen te meten in de hele GGZ-sector (zowel binnen ambulante als residentiële settings; van psychiatrisch ziekenhuis tot Centrum Geestelijke Gezondheidszorg en alle andere zorgvormen).

Meer informatie over het VIP² GGZ: Laura Jame (016 23 05 26 of laura.jame@vlaamspatientenplatform.be)

Kwaliteitsindicatoren in de eerstelijnszorg - VIP² Eerstelijn

Het VPP neemt ook actief deel aan dit kwaliteitsindicatorenproject. Binnen dit project zijn echter nog geen indicatoren ontwikkeld, gezien het een project in opstart is.

Kwaliteitsindicatoren in de ouderenzorg - VIP Woonzorgcentra

Het VPP neemt niet actief deel aan dit project. Ouderen zijn immers niet steeds patiënten. De vertegenwoordiging van de ouderen wordt opgenomen door de Vlaamse Ouderenraad. Je vindt meer informatie op de webpagina's van het project.