Uit: Samenspraak 73 | Inhoudstafel >

Edito

Wijzigingen in de wet patiëntenrechten door het nieuwe beschermingsstatuut

Op 1 september 2014 treedt een wet in werking die een nieuw beschermingsstatuut in het leven roept voor de persoon en zijn goederen. Omdat deze wet ook gevolgen heeft voor de vertegenwoordigersregeling in de wet patiëntenrechten, geven we hieronder meer tekst en uitleg.

Waarover gaat het nieuwe beschermingsstatuut?

Wanneer je als persoon niet meer in staat bent om zelf het beheer van je inkomen en goederen te regelen (bijv. door coma, psychische problemen of dementie), dan kan de vrederechter een bewindvoerder aanduiden. Iedereen die kan aantonen belang te hebben bij het beschermen van die persoon kan de vrederechter via een verzoekschrift vragen om een bewindvoerder aan te stellen. Bij het verzoekschrift moet er ook een uitvoerig geneeskundig verslag zitten. De arts die het verslag opmaakt, mag niet verwant zijn aan de beschermde persoon of verbonden zijn aan de instelling waar de beschermde persoon verblijft.

In de nieuwe wetgeving kan de vrederechter nu ook een bewindvoerder aanstellen voor de persoon zelf en niet enkel voor het beheer van zijn goederen. Wanneer de bewindvoerder door de vrederechter aangesteld is als bewindvoerder voor de persoon, betekent dit dat hij onder andere ook de patiëntenrechten van deze persoon kan uitoefenen.

Wanneer de rechter een bewindvoerder aanstelt voor goederen én persoon, zal hij in principe slechts één persoon aanduiden. Toch is het ook mogelijk dat hij iemand aanduidt als bewindvoerder voor goederen en iemand anders als bewindvoerder voor de persoon. Personen die verbonden zijn aan de zorginstelling waar de beschermde persoon verblijft mogen niet optreden als bewindvoerder. Zij kunnen wel de taak van vertrouwenspersoon op zich nemen.

Taken van een vertrouwenspersoon in de wet op het nieuwe beschermingsstatuut

De vertrouwenspersoon wordt aangeduid door de vrederechter en mag niet verward worden met de vertrouwenspersoon zoals bedoeld in de patiëntenrechtenwet. De taak van de vertrouwenspersoon bestaat erin de beschermde persoon bij te staan bij het uitdrukken van zijn wil, verbindingspersoon te zijn tussen de beschermde persoon en de vrederechter en toezicht te houden op de bewindvoerder(s). In de wet patiëntenrechten staat de vertrouwenspersoon de patiënt bij tijdens het uitoefenen van zijn patiëntenrechten.

Gevolgen voor de vertegenwoordigersregeling in de wet patiëntenrechten

Voortaan kan de vrederechter dus oordelen of iemand nog bekwaam is om zijn rechten als persoon, waaronder ook zijn patiëntenrechten, zelf uit te oefenen. Als dit niet zo is, kan hij een bewindvoerder aanstellen. De bewindvoerder moet steeds de bijzondere toestemming van de vrederechter hebben om de patiëntenrechten van de beschermde persoon uit te oefenen. De vrederechter kan ook toestemming geven om slechts bepaalde patiëntenrechten uit te oefenen. Zo kan hij de bewindvoerder bijvoorbeeld enkel toestemming geven om het dossier van de persoon in te kijken. Als een beslissing dringend en noodzakelijk is, moet de bewindvoerder geen bijzondere toestemming vragen. Nadien moet hij de vrederechter wel op de hoogte brengen.

Wie is de vertegenwoordiger van de patiënt in de wet patiëntenrechten?

In principe oefent een meerderjarige patiënt zijn rechten zelf uit. Wanneer iemand niet meer in staat is om zelf zijn rechten als patiënt uit te oefenen, zullen die rechten uitgeoefend worden door een vertegenwoordiger. Wanneer de patiënt formeel iemand heeft aangeduid als vertegenwoordiger, zal die persoon zijn rechten uitoefenen. Wanneer er geen vertegenwoordiger is aangeduid, dan voorziet de patiëntenrechtenwet een zogenaamd cascade- of watervalsysteem en bepaalt een volgorde van personen die de patiëntenrechten kunnen uitoefenen.  

De nieuwe wet op de bewindvoering bepaalt dat de aangestelde bewindvoerder over de persoon de patiëntenrechten kan uitoefenen wanneer er vooraf geen vertegenwoordiger is aangeduid. Enkel wanneer er geen bewindvoerder over de persoon is, oefent de samenwonende echtgenoot of de wettelijk of feitelijk samenwonende partner de patiëntenrechten uit. Wanneer er geen echtgenoot of partner is of hij dit niet wenst te doen, worden de rechten in opeenvolgende volgorde uitgeoefend door een meerderjarig kind, een ouder en een meerderjarige broer of zus van de patiënt. Wanneer ook deze personen de rechten niet wensen uit te oefenen of wanneer ze ontbreken, zal de betrokken beroepsbeoefenaar de belangen van de patiënt behartigen, in voorkomend geval in multidisciplinair overleg. 

Hieronder zie je de volgorde van de mogelijke vertegenwoordigers:

 

visualisatie volgorde van mogelijke vertegenwoordigers

Het Vlaams Patiëntenplatform moedigt  iedereen aan om zelf een vertegenwoordiger aan te duiden. De gevolgen van de nieuwe vertegenwoordigingsregeling zijn immers niet te verwaarlozen. Voortaan zal ‘elke belanghebbende’ aan de vrederechter kunnen vragen om een bewindvoerder over de persoon van een patiënt aan te wijzen op het ogenblik dat die niet meer in staat is om zijn rechten zelf uit te oefenen. In het geval van een familiaal conflict over een medische beslissing die genomen moet worden, zou het dan bijvoorbeeld mogelijk zijn dat een ander familielid aan de vrederechter vraagt om een bewindvoerder aan te stellen. Het zou dan kunnen dat deze bewindvoerder de beslissingen kan nemen over de patiënt, terwijl de echtgenoot van de patiënt volgens het watervalsysteem de vertegenwoordiger zou zijn geweest. Door vooraf een vertegenwoordiger aan te wijzen, bescherm je jezelf als patiënt tegen de onzekerheid over wie je zal vertegenwoordigen bij de uitoefening van je patiëntenrechten wanneer je dit zelf niet (meer) kan.[1]

Hoe duid ik een vertegenwoordiger aan?

  • Zoek iemand die je door en door vertrouwt en die je vertegenwoordiger wil zijn
  • Vul het formulier in voor de aanwijzing van een vertegenwoordiger. Op onze website kan je onder het thema patiëntenrechten ook de link naar het formulier vinden. Laat het formulier toevoegen aan je patiëntendossier. Bezorg ook een kopie aan de betrokkenen.

Je bent meerderjarig en wilsbekwaam

Je oefent zelf je rechten uit

Je bent meerderjarig en wilsonbekwaam

Je hebt vroeger een vertegenwoordiger aangeduid

De door jou aangeduide vertegenwoordiger oefent je rechten uit

De vrederechter heeft een bewindvoerder aangesteld die handelingen over de persoon stelt

De bewindvoerder zal mits bijzondere toestemming van de vrederechter je rechten als patiënt uitoefenen

Je hebt geen vertegenwoordiger aangeduid en de vrederechter heeft geen bewindvoerder aangesteld

Je samenwonende echtgenoot, je wettelijk of feitelijk samenwonende partner oefent je rechten uit

Wanneer er geen partner is of hij/zij dit niet wenst op te nemen, oefent een meerderjarig kind je rechten uit

Wanneer er geen kind is of hij/zij dit niet wenst op te nemen, oefent één van je ouders je rechten uit

Wanneer er geen ouder is of hij/zij dit niet wenst op te nemen, oefent een meerderjarige broer of zus je rechten uit

Wanneer er geen broer of zus is of hij/zij dit niet wenst op te nemen, zal een beroepsbeoefenaar jouw belangen als patiënt behartigen (eventueel in multisciplinair overleg)



[1] Federale ombudsdienst “Rechten van de patiënt”, Jaarverslag 2013, p 48-49.

 

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.