Uit: Samenspraak 81 | Inhoudstafel >

Edito

Organisatie van de eerstelijn door de ogen van onze leden - De eerstelijnsconferentie

Patiënten met een chronische ziekte komen met heel wat zorgverleners in de eerstelijn in contact: huisarts, apotheker, tandarts, kinesitherapeut, thuiszorgdiensten... Voor de continuïteit van de zorgverlening is het dan ook belangrijk dat zorgverleners samenwerken, communiceren en informatie uitwisselen. Bovendien moet er ook gekeken worden wat de patiënt zelf wil en welke doelstellingen hij voor ogen heeft. Welke kwaliteit van leven verwacht hij en hoe kan de zorg hier zo goed mogelijk op afgestemd worden?

Wat vinden onze ledenverenigingen belangrijk? 

Ter voorbereiding van deze eerstelijnsconferentie en de werkgroepen die hieraan vooraf zullen gaan, organiseerden we een telefonische bevraging bij onze leden. 45 leden kregen telefonisch of schriftelijk een vragenlijst voorgeschoteld en 5 leden van OPGanG werden tijdens een bijeenkomst bevraagd.

Vragen die aan bod kwamen:

  • Welke ondersteuning hebben patiënten nodig bij (zelf)zorg in de eerstelijn?
  • Wat denkt u van het voorstel om zorg te organiseren rond zorgnetwerken?
  • Is er nood aan een zorgcoördinator?
  • Op welke manier kunnen doelen van de patiënt meegenomen worden?
  • Welke informatie over de kwaliteit van de eerstelijnszorg wensen patiënten?
  • Welke rol zie je voor patiëntenverenigingen?

Verder werden ook de leden rond zeldzame ziekten tijdens een enquête rond expertisecentra kort bevraagd over de eerstelijn.

Op 28 november 2015 organiseerden we een denkdag eerstelijn. Tijdens deze denkdag werden de resul-taten van de telefonische bevraging voorgesteld, onduidelijkheden afgetoetst en prioriteiten bepaald. Het resultaat van de denkdag is een standpunttekst die we verder zullen meenemen naar de werkgroepen ter voorbereiding van de eerstelijnsconferentie. Hieronder gaan we kort in op enkele belangrijke aandachtspunten voor patiënten met een chronische aandoening.

Patiënten ondersteunen bij zelfzorg 

Patiënten met een chronische aandoening nemen al heel wat zelfzorg op. Om dat te kunnen doen moeten echter enkele randvoorwaarden vervuld zijn, zoals correcte, volledige en goed gestructureerde informatie en goede begeleiding, opvolging, samenwerking en communicatie met zorgverleners. Zelfzorg moet ook verantwoord zijn en op maat van de patiënt. Daarom stellen we voor om te vertrekken van een behoeftenanalyse. Patiëntenverenigingen hebben een belangrijke rol bij de uitwisseling van informatie, ervaringen en praktische tips met lotgenoten.

Patiënten ondersteunen bij de regie van zorg 

Patiënten willen dikwijls de regie over hun eigen zorg opnemen en doen dit ook op voorwaarde dat ze goed geïnformeerd zijn over hun rechten en ondersteuningsmogelijkheden. In complexere situaties kan een zorgbegeleider de patiënt bijstaan. Voor sommige patiënten volstaat het dat de zorgbegeleider ondersteuning geeft. Voor andere patiënten is het nodig dat die persoon (tijdelijk) de regie overneemt. Het is vooral belangrijk dat de patiënt de zorgbegeleider zelf kan kiezen en dat er een vertrouwensband is.

Patiënten ondersteunen bij het formuleren van doelen 

Zorgverleners hanteren vaak medische doelen (bijvoorbeeld genezen of herstel). Patiënten hebben dikwijls andere doelen, bijvoorbeeld de combinatie met werk, het gezin of hun sociaal leven. Om de zorg optimaal af te stemmen op de behoeften van de patiënt moet de patiënt realistische doelen kunnen formuleren en moet hij zijn aandoening en beperking leren aanvaarden.

Om patiënten te ondersteunen bij het formuleren van doelen is er voldoende tijd en een luisterende, empathische houding nodig. Patiëntenverenigingen kunnen patiënten daarbij ondersteunen en stimuleren.

Zorgnetwerken 

Algemeen vinden patiënten met een chronische aandoening het een goed idee dat zorgverleners in de eerstelijn zich in zorgnetwerken gaan organiseren. Concreet betekent dit dat een patiënt zich inschrijft bij een huisarts of huisartsenpraktijk. Rond deze huisarts(enpraktijk) bestaat dan een netwerk van zorgverleners zoals thuisverpleegkundigen en kinesitherapeuten. Het voordeel hiervan is dat zorgverleners meer samenwerken, afstemmen, informatie delen, elkaar kennen, de patiënt beter kennen en vlotter en gerichter doorsturen.

Patiënten formuleerden wel een aantal essentiële randvoorwaarden. Zo moeten de zorgnetwerken ervoor zorgen dat ze niet-aanwezige expertise kunnen raadplegen of binnenhalen. Bovendien is het nodig dat er voldoende zorgverleners aanwezig zijn, dat er een link is tussen het zorgnetwerk en het ziekenhuis, dat de patiënt aan het stuur zit van het multidisciplinair netwerk en dat de patiënt keuzevrijheid kan behouden zonder financiële gevolgen. Belangrijke aspecten bij de keuze van een zorgverlener zijn onder andere de vertrouwensband, het belang van een vaste zorgverlener en de aanwezigheid van de nodige expertise.

Patiënten zijn voorstaander van een centrale huisartsenwachtpost. Op die manier weet je als patiënt steeds waar je naartoe moet en heb je de garantie dat je zeker geholpen kan worden. Daarbij is het belangrijk dat er ook een gegevensuitwisseling in beide richtingen met de eigen huisarts is. Het inrichten van een centrale huisartsenwachtpost vlakbij de spoeddienst heeft een aantal voordelen zoals een snellere doorverwijzing en tijdswinst, maar betekent voor sommige patiënten ook een verre verplaatsing.

Algemeen vinden patiënten dat zorgverleners in de eerstelijn nabij moeten zijn en aan huis moeten komen als dat noodzakelijk is. Anderzijds zijn patiënten bereid om zich verder te verplaatsen voor kwaliteit of expertise.

Gebrek aan expertise binnen de eerstelijn

Patiënten merken op dat er een gebrek is aan expertise binnen de eerstelijn over de aandoening, de behandelingsmogelijkheden, de mogelijke neveneffecten en gevolgen, het bestaande zorgaanbod, de vereiste expertise en het bestaan van patiëntenverenigingen. Ook een open, empathische, bevorderende houding van zorgverleners in de eerstelijn is heel belangrijk.

Patiëntenverenigingen kunnen een belangrijke rol spelen bij de opleiding en bijscholing van zorgverleners door informatie te geven over hun vereniging en uitleg te geven over hoe patiënten hun aandoening ervaren.

Rol patiëntenverenigingen

Patiëntenverenigingen vervullen een belangrijke rol, zowel naar ondersteuning van individuele patiënten als naar participatie in zorgregio’s. Om deze rol te kunnen vervullen is het essentieel dat zowel patiënten als zorgverleners op de hoogte zijn van het bestaan van patiëntenverenigingen. In Limburg starten we samen met Trefpunt Zelfhulp vzw in 2016 met een eerste antenne. Deze antenne zal een eerste aanspreekpunt zijn bij vragen over participatie en samenwerking. De participatiemedewerker van de antenne zal vragen over participatie behandelen.

Kwaliteit van zorg

Patiënten vinden het belangrijk dat kwaliteit van zorg gemeten en transparant gemaakt wordt. Bovendien moeten ze ook bij de start en de ontwikkeling van een kwaliteitsverbeteringstraject betrokken worden.

Knelpunten in de eerstelijn 

Ten slotte ervaren patiënten een beperkt aanbod en een gebrek aan personeel in de eerstelijn. Daardoor zijn er soms lange wachttijden. Bovendien vragen patiënten met een chronische aandoening meer flexibiliteit van zorgverleners in de eerstelijn, zodat het aanbod beter aansluit bij het leven van de patiënt. Een uitgebreidere toelichting vind je in onze standpunttekst eerstelijn.


Voor meer informatie kan je terecht bij Sabine Van Houdt (sabine.vanhoudt@vlaamspatientenplatform.be of 016 23 05 26).

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.