Uit: Samenspraak 79 | Inhoudstafel >

Edito

Juridisch kader - Medische minimumnormen

Personen die een (voorlopig) rijbewijs willen aanvragen, moeten op medisch vlak rijgeschikt zijn. Ook bestuurders die al een rijbewijs hebben, moeten blijven voldoen aan de medische voorwaarden. Deze voorwaarden staan beschreven in bijlage 6 van het Koninklijk Besluit van 23 maart 1998 betreffende het rijbewijs. 

Voor sommige ziekten of gezondheidsproblemen is een medisch rijgeschiktheidsattest vereist om een geldig rijbewijs te krijgen of te behouden. Je kan een arts naar keuze vragen om dit attest af te leveren. Afhankelijk van het gezondheidsprobleem is het advies van een arts-specialist (bv. een neuroloog, cardioloog of psychiater) of het Centrum voor Rijgeschiktheid en voertuigAanpassing (CARA) noodzakelijk. Je gekozen arts (bv. een huisarts) is in die situaties verplicht om bij deze actoren advies in te winnen voordat hij of zij het attest kan afleveren. Artsen-specialisten die bevoegd zijn om advies te geven, kunnen wel rechtstreeks een attest afleveren. Als je dus regelmatig op consult gaat bij een arts-specialist, kan je het attest meestal rechtstreeks bij deze arts aanvragen.

Ter illustratie geven we hieronder twee uitgewerkte voorbeelden mee. 

Kandidaat-bestuurder met een hartaandoening
Persoon vraagt attest aan: Huisarts Cardioloog
Procedure aflevering rijgeschiktheidsattest:
De huisarts moet bij een cardioloog advies inwinnen of de patiënt met hartaandoening rijgeschikt is.
Op basis van het advies van de cardioloog kan de huisarts een attest afleveren: het attest Model VII.
De cardioloog kan bepalen of de patiënt rijgeschikt is en een attest afleveren: het attest Model VII.
Kandidaat-bestuurder met een locomotorische beperking
Persoon vraagt attest aan: Huisarts Arts-specialist (bv. neuroloog  of revalidatie-arts)
Procedure aflevering rijgeschiktheidsattest: De huisarts is verplicht om de patiënt door te verwijzen naar het CARA. De arts van het CARA zal bepalen of de persoon rijgeschikt is (het attest Model XII). De arts-specialist is verplicht om de patiënt door te verwijzen naar het CARA. De arts van het CARA zal bepalen of de persoon rijgeschikt is (het attest Model XII).

Het attest duidt aan dat de persoon vanuit medisch oogpunt geschikt is om bepaalde voertuigen te besturen. Het attest kan:

  • een beperkte of onbeperkte geldigheidsduur hebben en
  • eventuele voorwaarden opleggen aan de (kandidaat-)bestuurder zoals het verplicht dragen van een gehoorprothese of bril, snelheidsbeperkingen, voertuigaanpassingen of verkeersdeelname tijdens bepaalde uren of op bepaalde locaties verbieden. Deze voorwaarden worden via codes op het rijbewijs geplaatst.
  • slechts voor bepaalde rijbewijscategorieën geldig zijn (en dus voor andere niet)

In de volgende tabel vind je een overzicht van de aandoeningen of gezondheidsproblemen waarvoor je als bestuurder een medisch rijgeschiktheidsattest nodig hebt. Bovendien vind je er terug welke actor (bv. een arts-specialist of het CARA) advies moet geven over je rijgeschiktheid of rechtstreeks een attest kan afleveren.

De medische minimumnormen beschrijven per aandoening of gezondheidsprobleem enkele richtlijnen voor de bevoegde artsen om te bepalen of een (kandidaat-)bestuurder rijgeschikt kan worden verklaard en voor hoe lang. De richtlijnen gaan afhankelijk van het ziektebeeld en de ernst ervan over zaken als therapietrouw, ziekte-inzicht, het volgen van een succesvolle behandeling, gedurende een bepaalde periode vrij zijn van klachten, regelmatig onder geneeskundig toezicht staan, voldoen aan visuele meetwaarden, invloed van medicatie, enzovoort. Gegeven dat de wetgeving spreekt over ‘minimum normen’ kan de bevoegde arts altijd strenger zijn dan wat strikt wetgevend voorgeschreven wordt.

Welke actor moet advies geven of kan rechtstreeks een attest afleveren?
Soort aandoening of gezondheidsprobleem Welke actor moet advies geven of kan rechtstreeks een attest afleveren?
Neurologische aandoeningen (bv. MS, Parkinson, of beroerte) Neuroloog of CARA
Geestelijke aandoeningen 
(bv. schizofrenie, bipolaire stoornis, psychose, ADHD, ADD en ASS)
Psychiater
Epilepsie Neuroloog
Pathologisch somnolentie: 
narcolepsie/cataplexiesyndroom of slaapapneu
Neuroloog
Locomotorische aandoeningen (bv. Spina Bifida, spierziektes, amputaties of verlamming) CARA
Aandoeningen van hart en bloedvaten (ritme en geleiding, bloeddruk of coronair stelsel en myocard), pacemakers en defibrilatoren Cardioloog
Diabetes mellitus of suikerziekte Endocrinoloog
Aandoeningen van het gehoor en vestibulair systeem  (voornamelijk evenwichtsstoornissen) Specialist Neus-, Keel- en Oorziekten
Problemen inzake visuele functies (zoals gezichtsscherpte, gezichtsveld, zicht bij schemerlicht) Oogarts of CARA
Afhankelijkheid van of overmatig gebruik van drugs, alcohol, geneesmiddelen
Arts
(niet gespecifieerd welk type arts: in de praktijk meestal de psychiater die de afhankelijkheid heeft vastgesteld) 
Nier- en leveraandoeningen Internist 
Implantaten: orgaantransplantatie of een artificieel implantaat CARA 

De medische criteria die per aandoening of gezondheidsprobleem meespelen om al dan niet rijgeschikt te worden verklaard, vind je op de website van het CARA en op de website www.wegcode.be

Er wordt bij deze criteria een onderscheid gemaakt tussen 

  • kandidaten van groep 1: personen die een rijbewijs willen voor het besturen van een bromfiets, motorfiets of wagen 
  • kandidaten van groep 2: personen die een rijbewijs willen voor het besturen van vrachtwagens en bussen en bezoldigde chauffeurs van vervoerdiensten zoals taxi’s, autocars, ambulances, … Deze groep moet een medisch onderzoek ondergaan bij een geneesheer van een erkende Arbeidsgeneeskundige dienst (meestal specifiek per werkgever. Voor particulieren is er de dienst MEDEX). 

In deze nieuwsbrief focussen we ons op kandidaten van groep 1.

De geldigheid van een medisch rijgeschiktheidsattest is vaak beperkt in de tijd. De geldigheidstermijnen voor kandidaten van groep 1 en groep 2 kunnen verschillen. 

OPGELET!
Denk eraan om tijdig je medisch rijgeschiktheidsattest te verlengen. Hou hierbij rekening met mogelijke wachttijden bij je arts-specialist en/of CARA. Wees er dus tijdig bij. 
Heb je zowel een attest van groep 1 als van groep 2 nodig? Hou dan rekening met mogelijk verschillende termijnen en actoren om de attesten te verlengen.

Stel: je hebt al een rijbewijs en krijgt plots te maken met een gezondheidsprobleem waarvoor je een medisch attest nodig hebt. Wat nu?

Procedure 

Als je al jaren een rijbewijs hebt en dan geconfronteerd wordt met een ziekte, gezondheidsprobleem of letsel, is het mogelijk dat je niet  meer voldoet aan de medische minimumnormen. Dit houdt in dat je rijbewijs niet meer geldig is. Welke procedure moet je volgen?

Artikel 24 van de Wegverkeerwet bepaalt dat je je rijbewijs binnen de vier werkdagen na de dag van kennisname van het lichaamsgebrek of kwaal moet inleveren op de dienst rijbewijzen van je stad of gemeente.

Je kan het ingeleverde rijbewijs terug ophalen bij de dienst rijbewijzen als je een medisch rijgeschiktheidsattest kan afleveren. (In de praktijk krijgt de bestuurder dikwijls een nieuw rijbewijs).

OPGELET!
Wie blijft rijden zonder medisch rijgeschiktheidsattest en aangepast rijbewijs overtreedt de wet en riskeert een geldboete van 200 tot 2000 euro alsook een gevangenisstraf van drie maanden tot een jaar. (Art. 30 Wegverkeerswet). Daarnaast zijn er ook gevolgen op vlak van verzekeringen. Bij een ongeval kan de verzekeraar de kosten geheel of gedeeltelijk verhalen op de bestuurder zonder geldig rijbewijs. Dat houdt in dat de verzekeraar (een gedeelte van) de schadevergoeding kan terugvorderen van de bestuurder als die geen geldig rijbewijs kan voorleggen. (Art. 24 en 25 Modelovereenkomst voor de Verplichte Aansprakelijkheidsverzekering inzake Motorrijtuigen).

Wie is verantwoordelijk voor medische rijgeschiktheid?

Traffic Light - Photo by Greg Lobinski / CC BY 2.0Zowel je behandelend arts als jijzelf zijn verantwoordelijk voor medische rijgeschiktheid. Er is met andere woorden een gedeelde verantwoordelijkheid.

Verantwoordelijkheid arts 

Stelt je arts vast dat jij als houder van een rijbewijs niet meer beantwoordt aan de medische minimumnormen? Dan heeft hij de wettelijke plicht om jou dat te melden. (Artikel 46 van het Koninklijk Besluit van 23 maart 1998 betreffende het rijbewijs). Je arts moet je er dan op wijzen dat je je rijbewijs binnen de vier werkdagen moet inleveren op de dienst rijbewijzen van je stad of gemeente. Als bestuurder hoor je dat echter ook zelf te weten.

Verantwoordelijkheid bestuurder

Wie een voorlopig rijbewijs of rijbewijs gaat afhalen bij de dienst rijbewijzen van zijn gemeente of stad, moet drie verklaringen ondertekenen (zie illustratie1 pagina 8), namelijk:

  • een verklaring dat je kennis hebt genomen van de folder met de medische minimumnormen betreffende de lichamelijke en geestelijke geschiktheid voor het besturen van een motorvoertuig, dat je de inhoud van de folder begrepen hebt en weet dat je je rijbewijs moet inleveren als je niet meer aan de medische minimumnormen beantwoordt,
  • een verklaring dat je lichamelijk en geestelijk geschikt bent om te rijden en
  • een verklaring dat je visuele functies (eventueel met behulp van een bril of contactlenzen) in orde zijn.

Je wordt dus geacht op de hoogte te zijn over de medische minimumnormen. Dit brengt een verantwoordelijkheid met zich mee als je op een gegeven moment met bepaalde gezondheidsproblemen te maken krijgt.

Beslissing over eindverantwoordelijkheid

Stel, je bent je er als bestuurder met een bepaald gezondheidsprobleem niet van bewust dat je een medisch rijgeschiktheidsattest nodig hebt. Dit kan bijvoorbeeld zijn omdat je je de verklaringen van bij de aanvraag van je rijbewijs vijftien jaar geleden niet meer kan herinneren. Je behandelend arts heeft je niet geïnformeerd dat je sinds je gezondheidsprobleem niet meer voldoet aan de medische minimumnormen.

Wie draagt de eindverantwoordelijkheid wanneer het ongeldig rijden aan het licht komt? De rechter zal in dat  geval beslissen wie van deze twee, de arts of de bestuurder, de grootste fout beging en dus aansprakelijk gesteld zal worden bij een ongeluk of het onwettig besturen van een voertuig. Hij kan ook beiden (gedeeltelijk) aansprakelijk stellen.


Photo by Greg Lobinski / CC BY 2.0


Illustratie 1. Verklaringen die een kandidaat-bestuurder bij de aanvraag van een rijbewijs moet ondertekenen
I. Ik ondergetekende verklaar:
1. als ik kandidaat ben voor het rijbewijs van de categorieën AM, A1, A2, B, B+E, G kennis genomen te hebben van de folder met medische minimumnormen betreffende de lichamelijke en geestelijke geschiktheid voor het besturen van een motorvoertuig en ze begrepen te hebben
2. kennis genomen te hebben van artikel 24 van de wet betreffende de politie over het wegverkeer dat de inlevering oplegt aan het rijbewijs bij het overheidsorgaan dat het heeft afgeleverd wanneer de lichamelijke of geestelijke geschiktheid niet meer beantwoordt aan de medische minimumnormen
                                                                         Datum:               Handtekening:
 II. VERKLARING BETREFFENDE DE ALGEMENE LICHAMELIJKE EN GEESTELIJKE GESCHIKTHEID
         (alleen voor kandidaten voor het rijbewijs van de categorieën AM, A1, A2, A, B, B+E, G)
 
Ik ondergetekende verklaar:
1.  geen plotseling kort of langdurig bewustzijnsverlies, duizeligheid, overdreven slaapbehoefte tijdens de dag, bewustzijnsdaling, epilepsie, aandoening of ingreep aan de hersenen of schedel, verlamming, gevoelsverlies, evenwichts- en coördinatiestoornis, evolutieve aandoening, belangrijke afwijking in het gedrag, oordeels-, perceptie- en aanpassingsvermogen, psychomotorische reacties te hebben of gehad te hebben;
2. niet in behandeling opgenomen te zijn of geweest te zijn wegens een geestelijke aandoening;
3. over het normale gebruik van vingers, handen en armen, voeten en benen dan wel van bijhorende gewrichten te beschikken
4. niet in behandeling te zijn of geweest te zijn wegens een aandoening van hart en bloedvaten, ritme, geleiding en bloeddruk, of geen hartoperatie te hebben ondergaan;
5. geen diabetes (suikerziekte) te hebben;
6. niet afhankelijk te zijn van het gebruik van alcohol en/of drugs;
7. geen gebruik te maken of niet afhankelijk te zijn van geneesmiddelen, insuline, antidepressieve middelen, middelen tegen epilepsie, antihistaminica, opwekkende middelen of dergelijke, die de rijvaardigheid kunnen beïnvloeden;
8. geen ernstige nier- of leveraandoeningen te hebben;
9. geen andere afwijkingen, ziektes of implantaten te hebben waardoor het besturen van een motorvoertuig zonder speciale voorzieningen wordt belemmerd of bemoeilijkt.
 
Ik bevestig dat deze verklaring oprecht en waarachtig is.     Datum:                 Handtekening:
 
De kandidaat die oordeelt dat hij deze verklaring niet kan ondertekenen, moet een onderzoek ondergaan bij een vrij gekozen arts, die overeenkomstig de bepalingen van bijlage 6 van het koninklijk besluit van 23 maart 1998 betreffende het rijbewijs, de vereiste adviezen verzamelt en het attest bedoeld in bijlage 6, VII aflevert.
III. VERKLARING BETREFFENDE DE VISUELE FUNCTIES
(alleen voor kandidaten voor het rijbewijs van de categorieën A3, A, B, B+E, G)
 
Ik ondergetekende verklaar:
1. al dan niet met behulp van een optische correctie (bril of contactlenzen) over een voldoende gezichtsscherpte, ook ’s nachts, te beschikken;
2. niet in behandeling te zijn of geweest te zijn bij een oogarts wegens een oogziekte;
3. geen defect of een vernauwing van het gezichtsveld te hebben.
 
Ik bevestig dat deze verklaring oprecht en waarachtig is.     Datum:                 Handtekening:
 
De kandidaat die oordeelt dat hij deze verklaring niet kan ondertekenen, of die niet voldoet aan de leestest,  moet een onderzoek ondergaan bij een vrij gekozen oogarts, die het attest aflevert bedoeld in bijlage 6, VIII van het koninklijk besluit van 23 maart 1998 betreffende het rijbewijs.

 

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.