Uit: Samenspraak 102 | Inhoudstafel >

Edito

Interview Netwerk Natuur & Gezondheid

Wist je dat natuur goed is voor je gezondheid? Meer en meer wetenschappelijk onderzoek bevestigt die stelling. Om die unieke link tussen natuur en gezondheid te versterken, is het belangrijk dat organisaties uit de natuur- en zorgsector nauwer samenwerken. We interviewden Benno Geertsma, beleidsmedewerker bij Natuurpunt en een van de trekkers van het Netwerk Natuur & Gezondheid. Het Vlaams Patiëntenplatform sloot zich eind vorig jaar aan bij dit netwerk.

VPP: Waarom is het Netwerk Natuur & Gezondheid opgestart?

Benno Geertsma: “Enerzijds omdat we bij verschillende organisaties uit de natuur- en zorgsector de goesting zagen om meer samen te werken. Anderzijds neemt ook de wetenschappelijke kennis over de invloed van natuur op gezondheid toe. Dat leek ons het ideale klimaat om de krachten te bundelen. Het is belangrijk dat niet iedereen naast elkaar begint te werken. We willen goed weten wie met wat bezig is en welke studies er lopen. Wat is er al wel bewezen en wat nog niet? Wie wil er iets doen? Wie zoekt er praktische kennis? Op 21 maart 2019 ging het Netwerk Natuur & Gezondheid officieel van start.

We zien dat er binnen de zorgsector een nieuwe wind waait. Er wordt niet alleen meer gestreefd naar de perfecte gezondheid. Ook werken aan veerkracht komt meer aan bod. Daarvoor heb je een omgeving nodig die aangenaam is. De zorgsector werkt aan de gezondheid van mensen en de natuursector aan onze planeet. Eigenlijk past dat ongelofelijk goed samen. We hebben elkaar iets te bieden en het is bijna raar dat we nu pas beginnen samen te werken.”

Foto: Sophie Nuytten

VPP: Voor de zorgsector is het heilzame effect van de natuur op gezondheid een belangrijke reden om meer samen te werken. Maar wat is de meerwaarde voor de natuursector?

Benno Geertsma: “Voor de natuursector is het belangrijk dat natuur niet enkel bekeken wordt als een plaats waar plantjes en beestjes zo goed mogelijk beschermd moeten worden. Je hebt die natuur ook nodig voor je eigen gezondheid. We willen die link versterken. Het is een extra argument om te zorgen dat mensen natuur in hun buurt hebben om van te genieten.

Voor mensen kan de link tussen gezondheid en natuur ook een grote motivator zijn: ‘Natuur doet iets met mij en daarom wil ik mij er voor inzetten’. Voor de natuursector is de meerwaarde van natuur voor je gezondheid een extra argument om ons werk verder te zetten. Zeker als dat wetenschappelijk onderbouwd wordt.”

VPP: Hoe ver staat het onderzoek naar het effect van natuur op gezondheid?

Benno Geertsma: “Sinds de jaren ’70-’80 gebeuren er onderzoeken naar. Zo is er een hele bekende studie over mensen die verblijven in een zorgvoorziening die uitzicht hebben op een muur en mensen die uitzicht hebben op de natuur. Dan blijkt dat het herstelproces van mensen die uitzicht hebben op natuur minder lang is dan dat van mensen die uitkijken op een muur. Het algemeen effect van natuur op gezondheid, zowel psychisch als fysisch is intussen voldoende bewezen. Maar het is nog niet zover doorgedreven dat je voor elke groep van patiënten met een bepaalde aandoening kan zeggen: als je zo lang in de natuur doorbrengt, mag je dat effect verwachten.

Er gebeurt steeds meer onderzoek rond. Zo deed de universiteit Hasselt een onderzoek naar burn-out en natuur. Ze stuurden een groep van 30 personen op regelmatige basis de natuur in en een andere groep niet. Vervolgens bekeken ze welke factoren van burn-out afnemen door activiteiten in de natuur. Ze zagen dat stresshormonen, hartritmestoornissen en nog andere factoren dalen bij de groep die de natuur introk.

Natuur is vaak een vergeten medicijn. Het is er maar we gebruiken het niet altijd. Nu is er steeds meer wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat natuur zowel preventief als behandelend kan werken. Mensen die wonen, werken en bewegen in het groen hebben minder kans op tal van ziekteklachten. Zeker nu in Vlaanderen alles verstedelijkt, stijgt het belang alleen nog maar van de stukjes groen die ons nog resten.”     

VPP: Wat voor organisaties maken deel uit van het netwerk?

Benno Geertsma: “We focussen vooral op de natuur- en gezondheidssector, maar ook andere sectoren zijn welkom. Zowel het middenveld, de overheid als de onderzoekswereld zitten in het netwerk. Op dit moment zijn bijvoorbeeld het Agentschap van Natuur en Bos, de ziekenfondsen, Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, Steunpunt Milieu en Gezondheid en het Vlaams Instituut Gezond Leven lid. Je ziet dat de interesse om meer samen te werken groeit en dat we elkaar aan het zoeken zijn. In de meer dan 40 partners is er nu al een bonte mix.” 

VPP: Wat zijn de belangrijkste doelstellingen van het netwerk?

Benno Geertsma: “We willen enerzijds de positieve impact van natuur op gezondheid meer belichten. Ook als reactie op de vaak negatieve aandacht die er is rond milieu, zoals over lucht-, bodem- en watervervuiling. We willen de wetenschappelijke studies rond natuur en gezondheid bundelen en beschikbaar maken. Maar het is ook echt een doel om de praktijkervaringen te bundelen. Zo willen we voorkomen dat er wordt gezegd: ga op stap,  knuffel een boom en je bent beter. Mensen moeten vanuit de juiste kennis overgaan tot actie. Door ervaringen uit te wisselen kunnen we ook in kaart brengen voor welke doelgroep welke soort acties het nuttigste zijn.

We willen ook graag het beleid inspireren. Beleid is vaak in hokjes verdeeld. Dat is nodig om doelen te realiseren, maar dit is echt een thema dat over de grenzen heen gaat. Een evolutie die bezig is in het gezondheidsbeleid, ‘Health in all policies’, sluit daar bij aan. In elk domein zoals natuur, onderwijs wordt gewerkt rond gezondheid. Vanuit de natuursector willen we die integratie in alle sectoren ook. Natuur dicht bij elke burger brengen is altijd ons doel geweest.”    

Foto: Pexels

VPP: Wat realiseerde het Netwerk al?

Benno Geertsma: “Al heel wat! Het gaat vooral om acties die al lopen en die we in het netwerk integreren en verspreiden. Eind vorig jaar lanceerden het Bosforum en het Agentschap Natuur en Bos op een studiedag een ontwerp-actieplan natuur en gezondheid[1]. Daarin staan heel wat toffe acties rond natuur en gezondheid die het beleid mee zou kunnen ondersteunen. Netwerkdagen organiseren of faciliteren om mensen uit verschillende sectoren samen te brengen is een van onze belangrijkste doelen. Mensen komen elkaar nog te weinig tegen terwijl we elkaar veel te bieden hebben.”

VPP: Wat zou je over 5 jaar graag willen realiseren met het Netwerk?

Benno Geertsma: “Het is moeilijk om te spreken voor iedereen van ons netwerk, maar een van onze doelen is meer natuur voor iedereen. Een van mijn dromen is dat steeds meer zorgvoorzieningen of -organisaties natuur gebruiken als een medicijn voor hun doelgroep. Uiteraard niet als enige medicijn, maar als onderdeel van een behandeling. Daarnaast hoop ik dat zorgvoorzieningen op de locatie waar ze actief zijn, zullen ijveren voor meer groen. Het zou mooi zijn als de oppervlakte groen rond zorgvoorzieningen toeneemt en ook vaker gebruikt wordt.

Die interesse en goesting om meer samen te werken is zowel in de natuur- als in de zorgsector aanwezig. Maar hoe integreer je dat in je werking? Die stappen zijn we nog aan het zetten.

In de vorige regeerperiode hadden we een gesprek met minister Jo Vandeurzen. Die wou bekijken of het natuuraspect kon geïntegreerd worden in de preventieve gezondheidsdoelen. We moeten de samenwerking tussen de natuur- en zorgsector verankeren. Zodat zorginstellingen kunnen zeggen: ‘we werken eraan want het zit in onze structurele doelstellingen’. Anders blijft de samenwerking beperkt tot goedbedoelde, vrijblijvende activiteiten. In het Vlaams regeerakkoord staat een passage over natuur en gezondheid. Ze willen ons netwerk en de wetenschappelijke kennis rond natuur en gezondheid ondersteunen. Hopelijk kunnen we over een aantal jaren zeggen: ‘dit hebben we allemaal samen gerealiseerd’. Ik denk dat het de goede richting uitgaat!”

Hoe leg je als patiëntenvereniging een link tussen gezondheid en natuur?

  • Organiseer activiteiten in een nabijgelegen natuurgebied, bos- of parkgebied of in een tuin en doe dat bewust vanuit het oogpunt van gezondheid. Maak bijvoorbeeld een wandeling in een natuurgebied om tot rust te komen.
  • Bekijk wat haalbaar is voor de doelgroep van je vereniging. Voorzie bijvoorbeeld voldoende pauzes tijdens het wandelen, zorg dat de moeilijkheidsgraad van de wandeling niet te hoog ligt of dat mensen tot op het laatste moment kunnen afzeggen voor een wandeling als ze zich op dat moment niet goed voelen.
  • Bekijk waar je tegenaan loopt als je activiteiten organiseert in de natuur. Wat zijn hindernissen? Het Netwerk Natuur & Gezondheid is benieuwd naar die ervaringen. Contactgegevens vind je op de website van het Netwerk Natuur & Gezondheid.
  • Deel ook je successen! Welk soort evenement is supergoed gelukt en kan andere verenigingen inspireren? Ook die informatie is nuttig om te delen binnen het Netwerk Natuur & Gezondheid.
  • Er zijn verschillende hogeschoolstudenten die graag studies willen doen over groepen die actief zijn in de natuur. Ze willen onderzoeken wat het effect van natuur is op gezondheid. Die kennis kan ook nuttig zijn voor je vereniging. Heb je interesse? Contacteer het Netwerk!
  • Neem eens een kijkje op de website van het Netwerk Natuur & Gezondheid (www.netwerknatuurengezondheid.be) om inspiratie op te doen.
  • Beweeg 30 dagen mee in het groen via de 30 30 campagne van Bosplus en CM (7/3-5/4/2020): www.30-30.be
  • Er zijn steeds meer loopbaan- en natuurcoaches actief die je kunnen begeleiden in de natuur. Ook zij doen dit steeds meer vanuit het oogpunt van natuur en gezondheid. Onder andere bij Inverde (https://www.inverde.be) kan je terecht voor meer info.

 

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.