Uit: Samenspraak 93 | Inhoudstafel >

Interview

Interview Lieven Annemans

Hoe bepaalt geld onze gezondheid?

Lieven Annemans, professor gezondheidseconomie aan de Universiteit Gent, kwam op onze algemene vergadering vertellen hoe geld onze gezondheid bepaalt. In zijn boek ‘Je geld of je leven in de gezondheidszorg’ toont hij aan de hand van concrete voorbeelden aan wat er fout gaat en formuleert hij mogelijke oplossingen.

VPP: Soms wordt een noodzakelijke behandeling niet terugbetaald. In andere gevallen enkel onder bepaalde voorwaarden. Wat is de logica daarachter?

Annemans:  “Er zijn vier basisvereisten voor terugbetaling door de ziekteverzekering:

  • Er is bewezen dat de behandeling echt werkt;
  • Het probleem waarvoor ze wordt toegepast is een ernstig probleem;
  • De behandeling is niet te duur ten opzichte van de resultaten: ze is met andere woorden kosteneffectief;
  • De impact op het budget van de ziekteverzekering is beperkt.

Maar uit voorbeelden uit de praktijk blijkt dat dit systeem niet altijd even consequent wordt toegepast of soms moeilijk te begrijpen is voor patiënten. Zo wordt osteopathie niet terugbetaald door de ziekteverzekering. Nochtans tonen een tiental wetenschappelijke studies aan dat dit een goede behandeling is bij rug- en nekklachten. Waarom wordt het nog niet terugbetaald? Eén van de redenen is dat het beroep van osteopaat nog niet erkend is. Maar het was ook wachten op resultaten omtrent de kosteneffectiviteit van osteopathie bij rug- en nekklachten. Die resultaten zijn er nu en zijn positief.

Een ander voorbeeld dat regelmatig zorgt voor onbegrip bij patiënten zijn geneesmiddelen voor zeldzame ziekten die niet worden terugbetaald. Sommige geneesmiddelen zijn essentieel voor de behandeling van deze patiënten, maar worden niet terugbetaald omdat ze te duur zijn. In andere gevallen krijgen patiënten enkel een terugbetaling als ze aan bepaalde voorwaarden voldoen. De overheid moet duidelijke grenzen trekken: hoeveel willen we als maatschappij maximaal betalen voor die geneesmiddelen?”

Lieven Annemans

Lieven Annemans

VPP: “Het budget voor onze gezondheidszorg is niet onbeperkt en daarom moeten we keuzes maken. Wat geeft daarbij de doorslag?”

Annemans: “Om te beslissen of een behandeling of preventiemaatregel wordt terugbetaald kijkt de overheid naar hoeveel kwaliteitsvolle levensjaren dat oplevert. Uiteraard speelt ook de kostprijs van de behandeling een rol. Op basis van een Europese studie werd berekend dat een kwalitatief levensjaar in ons land ongeveer een waarde heeft van 40.000 euro. Een nieuwe kankerbehandeling die 60.000 euro per patiënt kost en 3 extra kwaliteitsvolle levensjaren oplevert, zou bijvoorbeeld in aanmerking komen voor terugbetaling. Als je de kosten van de behandeling (60.000 euro) deelt door het aantal extra kwaliteitsvolle jaren (3) kom je uit op een bedrag van 20.000 euro om één kwaliteitsvol levensjaar te winnen, perfect onder de grens van 40.000 euro.

Laat me ook even een voorbeeld geven van een preventiemaatregel waarvan nog niet is aangetoond dat die kosteneffectief is. In mijn boek vertel ik het verhaal van Wouter die  sterft op 45-jarige leeftijd na een acuut hartfalen tijdens een loopwedstrijd. Als zoiets tragisch gebeurt, rijst direct de vraag waarom niet alle sporters gescreend worden op hartafwijkingen.

Als er een screening zou gebeuren bij zo’n 1 miljoen sporters zou dat zo’n 100 miljoen euro kosten. Uit onderzoek blijkt dat we daarmee slechts 1 leven zouden redden. Als we dat toepassen op de situatie van Wouter moet je 100 miljoen delen door het aantal gezonde jaren dat hij nog had kunnen leven, zo’n 40-tal. 2,5 miljoen euro investeren om 1 kwaliteitsvol levensjaar te winnen is daarom moeilijk te verantwoorden. Zo’n screening zal er dus niet direct komen. Maar ik pleit wel voor een sportgeneeskundig advies wanneer iemand start met sporten.”

VPP: In uw boek zegt u dat ook de manier waarop zorgverleners betaald worden onze gezondheidszorg beïnvloedt. Welke gevolgen heeft dat?

Annemans: “De manier waarop artsen en ziekenhuizen worden gefinancierd werkt o.a. overconsumptie in de hand. Nog te vaak zijn de vergoedingen gekoppeld aan prestaties. De verleiding om extra onderzoeken uit te oefenen bij patiënten is bij sommigen groot. Dat brengt geld in het laatje voor de dokter en het ziekenhuis en daarom komen zo’n praktijken soms nog voor.

Dat patiënten steeds minder lang in het ziekenhuis blijven, heeft ook te maken met de financiering. Vroeger werden ziekenhuizen betaald op basis van de duur van een verblijf van een patiënt. Nu gebeurt er al sinds jaren een vergelijking tussen ziekenhuizen. Als patiënten met een bepaalde aandoening in een ziekenhuis langer blijven dan het gemiddelde, krijgt dat ziekenhuis met de langere verblijven een lagere vergoeding voor die extra dagen. Ziekenhuizen proberen de patiënt zo snel mogelijk naar huis te laten gaan. Nadeel van kortere ziekenhuisverblijven is dat de patiënt soms nog niet klaar is om naar huis te gaan en aan zijn lot wordt overgelaten.

De manier waarop artsen worden betaald, heeft nog andere gevolgen. Ik geef het voorbeeld van een huisarts die ervoor terugschrikt om patiënten door te verwijzen naar een specialist omdat hij al enkele keren de slechte ervaring had dat hij die patiënt zo kwijt raakte. Ook specialisten zijn gevoelig voor de betaling per prestatie. Ze beslissen soms te snel om een bepaalde behandeling toe te passen omdat die voor een inkomen zorgt.

Uit bovenstaande voorbeelden blijkt dat de huidige manier waarop artsen en ziekenhuizen vergoed worden, nadelige gevolgen kan hebben. Het werkt ook de samenwerking niet in de hand. Artsen voor een deel betalen per patiënt en voor een deel per prestatie kan een oplossing zijn. En waarom zouden we artsen niet extra betalen als ze kwaliteitsvolle zorg aanbieden? Huisartsen kan je bijvoorbeeld belonen als ze de tijd nemen om met hun patiënten te spreken over preventie of over zorgplanning.”

VPP: Wat is het effect van armoede of rijkdom op onze gezondheid?

Annemans: “Mensen die een laag inkomen hebben moeten soms een behandeling stop zetten omdat ze die niet meer kunnen betalen. Bovendien worden mensen in armoede vaker ziek omdat ze bijvoorbeeld geen geld hebben voor gezonde voeding. Mensen met een hoog inkomen die ziek worden, kunnen dure behandelingen vaak wel betalen en leven gemiddeld gezonder.

Wat kunnen we doen om die ongelijkheid weg te werken? Gelukkig bestaat de maximumfactuur al. Als je een bepaald bedrag aan eigen bijdragen overschrijdt moet je niets meer uit eigen zak betalen. Probleem is dat je die remgelden eerst moet voorschieten en pas later terug krijgt. Niet ideaal voor mensen die het financieel moeilijk hebben. Bovendien zouden mensen met de laagste inkomens sneller in aanmerking moeten komen voor de maximumfactuur.

Moeten we het systeem van het remgeld ook niet herbekijken? Ik zou voorstellen om patiënten enkel remgeld te laten betalen als er een risico is voor overconsumptie, bv. voor de zoveelste keer een extra opinie vraagt bij een andere specialist of onnodig naar spoed gaan met een gebroken teennagel. Patiënten die voor een bepaalde ziekte noodzakelijke medicatie nemen, slikken voor hun plezier echt geen dubbele dosissen.”

VPP: Ook patiënten die het financieel goed hebben, houden aan sommige behandelingen een financiële kater over. Hoe komt dat?

Annemans: “Supplementen op eenpersoonskamers zorgen vaak voor een gepeperde rekening. Als je een eenpersoonskamer wil, is het logisch dat je meer betaalt. Maar dat artsen je dan extra supplementen mogen aanrekenen voor de behandeling zelf, is onrechtvaardig. Het wordt tijd om die supplementen geleidelijk aan af te schaffen!

En dan zijn er ook nog de niet geconventioneerde artsen, zij moeten zich niet houden aan de afgesproken tarieven. Patiënten betalen ook in dat geval de rekening. Een van de belangrijkste reden waarom artsen zich deconventioneren, is omdat ze ontevreden zijn over het huidige vergoedingssysteem. Als we dat zouden aanpassen door bijvoorbeeld artsen beter te belonen voor kwaliteitsvolle zorg, zullen artsen zich waarschijnlijk minder snel deconventioneren. We hebben een voorstel gedaan om de manier van betalen van artsen om te vormen, maar het ligt momenteel nog op tafel bij het beleid.

Er zijn tenslotte ook artsen, gelukkig zijn dat echt wel uitzonderingen, die zich verrijken op kap van hun patiënten door bv. een extra bedrag te vragen voor een voorkeursbehandeling. Zo’n uitwassen moeten aangepakt worden en patiënten moeten de kans krijgen om echt frauduleuze praktijken te melden.”

Voor het VPP is betaalbare en toegankelijk zorg een belangrijk thema. We laten ons inspireren door de voorstellen van Lieven Annemans en volgen dit verder op in ons beleidswerk.

 

 

In het boek ‘Je geld of je leven in de gezondheidszorg’ van Lieven Annemans kan je nog meer lezen over hoe geld onze gezondheid beïnvloedt.

Lees meer over het boek

 

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.