Uit: Samenspraak 70 | Inhoudstafel >

Edito

Infomoment levenseinde

Tegenwoordig is het debat rond levenseinde niet meer weg te denken in de media. Het is een onderwerp dat ons allen aanbelangt, maar vaak moeilijk bespreekbaar is. Bovendien heerst nog heel wat onduidelijkheid over het thema levenseinde. Daarom organiseerde het Vlaams Patiëntenplatform op donderdag 19 september 2013 een infomoment over de beslissingen die bij het levenseinde komen kijken.

LEIF (LevensEinde InformatieForum)

Paul Destrooper van LEIF (LevensEinde InformatieForum) gaf een boeiende lezing over de mogelijke beslissingen bij het levenseinde en over voorafgaande zorgplanning. LEIF is een initiatief van mensen en verenigingen die streven naar een waardig levenseinde voor iedereen, waarbij respect voor de wil van de patiënt vooropstaat. De organisatie werd tien jaar geleden opgericht naar aanleiding van de wetten inzake patiëntenrechten, palliatieve zorg en euthanasie, die in 2002 van kracht werden. Het was immers snel duidelijk dat heel wat zorgverleners, patiënten en familieleden niet vertrouwd waren met de inhoud van deze wetten. LEIF organiseert een opleiding rond het levenseinde voor artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners. Als je vragen hebt over het levenseinde kan je telefonisch contact opnemen met de LEIFlijn (078 15 11 55) of het LEIFblad doornemen.

Beslissingen bij het levenseinde

Door de vooruitgang in de geneeskunde leven we allemaal langer. Lang leven is mooi, maar we willen ook goed kunnen leven. Dankzij de wetenschap kan men niet alleen het leven verlengen, maar kan men ook veel leed vermijden en kwaliteit van leven bieden. Deze evoluties hebben geleid tot het huidig maatschappelijk debat over therapeutische hardnekkigheid, palliatieve zorg en beslissingen bij het levenseinde. Uit cijfers blijkt dat het stervensproces van bijna de helft van de mensen vandaag de dag beïnvloed wordt door één of andere medische beslissing. Er zijn zes mogelijke beslissingen bij het levenseinde, namelijk het stoppen van een zinloos geworden behandeling, het niet opstarten van een zinloos geworden behandeling, aanpassing van de pijnstilling tijdens de stervensfase en palliatieve sedatie, levensbeëindiging zonder verzoek, hulp bij zelfdoding en euthanasie.

Het stoppen van een zinloos geworden behandeling

Iedere patiënt heeft het recht om op eender welk moment te beslissen een behandeling te stoppen. Zo kan een terminale nierpatiënt bijvoorbeeld beslissen om de nierdialyse stop te zetten.

Het niet opstarten van een zinloos geworden behandeling

Als patiënt heb je het recht om een behandeling niet op te starten of te weigeren. Zo kan een patiënt beslissen dat hij geen kunstmatige voeding of vocht toegediend wil krijgen of dat hij geen chemotherapiekuur wil opstarten.

Aanpassing van de pijnstilling tijdens de stervensfase en palliatieve sedatie

Door de pijnstilling tijdens de stervensfase aan te passen kan de patiënt pijnvrij overlijden. De patiënt kan ook slaapverwekkende producten toegediend krijgen tijdens deze fase. We spreken dan over palliatieve sedatie. Door het toedienen van pijnstilling maakt de patiënt onbehandelbare, ondraaglijke klachten niet meer bewust mee. Het aanpassen van de pijnstilling en palliatieve sedatie noemt men ook het verlichten van het stervensproces of ‘barmhartige stervenshulp’. Het is mogelijk dat dit het stervensproces verkort zonder dat dit de oorspronkelijke bedoeling was van de pijnstilling.

Levensbeëindiging zonder verzoek

Ook levensbeëindiging zonder verzoek kan men beschouwen als ‘barmhartige stervenshulp’. In dit geval kan de patiënt niet vragen om levensbeëindiging, zoals een pasgeborene die zeer ernstige afwijkingen heeft waaraan hij na een intense lijdensweg van weken of maanden toch zal bezwijken.

Hulp bij zelfdoding

Wanneer een patiënt aan de voorwaarden van de euthanasiewet voldoet, kan de arts hem een dodelijk middel geven of voorschrijven. De patiënt kan dan zelf het moment kiezen waarop hij het middel inneemt.

Euthanasie

We spreken van euthanasie wanneer een arts opzettelijk levensbeëindigend handelt op uitdrukkelijke vraag van de patiënt zelf. Een patiënt kan enkel om euthanasie vragen wanneer aan de volgende voorwaarden voldaan is, namelijk dat hij

  • meerderjarig is,
  • handelingsbekwaam en wilsbekwaam is,
  • vrijwillig, herhaald en duurzaam (schriftelijk) zijn verzoek geuit heeft,
  • ondraaglijk lijden ervaart en
  • een medisch uitzichtloze (ongeneeslijke) aandoening heeft.

Voorafgaande zorgplanning

Je kan vandaag al verschillende zaken regelen voor wanneer je later niet meer zelf kan beslissen. Dit heet voorafgaande zorgplanning of advance care planning. Zo kan je vooraf in een verklaring bepalen op welke wijze jouw lichaam ter aarde besteld moet worden en welke uitvaartplechtigheid je wil hebben of kan je (een deel van) je lichaam aan de wetenschap schenken. Je kan op het gemeentehuis ook een verklaring voor orgaandonatie invullen. Bovendien kan je een voorafgaande negatieve wilsverklaring en een wilsverklaring inzake euthanasie laten optekenen en kan je een LEIFkaart aanvragen.

Voorafgaande negatieve wilsverklaring

Je kan vooraf bepalen welke behandelingen je later niet meer wil indien je bijvoorbeeld ooit in coma zou belanden of dement zou worden. Op die manier kan je bepaalde behandelingen weigeren. Je zorgverlener zal jouw beslissing dan moeten respecteren. Deze wilsverklaring kan je zelf schriftelijk opstellen en is onbeperkt geldig. Wanneer je zelf niet meer in staat bent om je wil te uiten, zal je vertegenwoordiger in jouw plaats moeten handelen. Iedereen heeft in dat geval een vertegenwoordiger: je kan er zelf een aanduiden of een wettelijke vertegenwoordiger hebben. Bezorg een exemplaar van de negatieve wilsverklaring aan je vertegenwoordiger zodat die op de hoogte is van je wens. Je kan best ook een kopie van de verklaring aan je huisarts of behandelende arts geven en een kopie in je portefeuille bewaren.

Tip: Meer informatie over hoe je een vertegenwoordiger kan aanduiden, vind je in onze brochure ‘Ken je rechten als patiënt’. Deze brochure kan je downloaden op onze website of bestellen door een e-mail te sturen naar info@vlaamspatientenplatform.be.

Wilsverklaring inzake euthanasie

Je kan op voorhand een wilsverklaring opstellen om euthanasie te laten uitvoeren wanneer je niet meer in staat bent om het zelf te vragen. Let wel: deze wilsverklaring geldt alleen in een beperkte situatie, namelijk wanneer je in een onomkeerbare coma terecht zou komen. De verklaring is bovendien slechts vijf jaar geldig. Bij het opstellen van een wilsverklaring inzake euthanasie moeten twee getuigen het document mee ondertekenen. Je kan ook een of meerdere vertrouwenspersonen aanstellen. Zij zullen je wilsverklaring bekendmaken aan de arts en voor je opkomen wanneer je in coma ligt. Je kan de wilsverklaring ook op de gemeente laten registreren, maar dit is niet verplicht.

Tip: Meer informatie over hoe je een vertrouwenspersoon kan aanduiden, vind je in onze brochure ‘Ken je rechten als patiënt’. Deze brochure kan je downloaden op onze website of bestellen door een e-mail te sturen naar info@vlaamspatientenplatform.be.

De LEIFkaart

Een LEIFkaart biedt een bijkomende garantie dat artsen en hulpverleners op de hoogte zijn van je wettelijk ingevulde wilsverklaringen zodat ze er zeker rekening mee kunnen houden. Op de LEIFkaart staat naast je naam ook een lijst van alle wettelijke documenten waarover je beschikt en die je kenbaar wil maken. De naam en contactgegevens (telefoonnummer of e-mailadres) kan ook op de kaart aangeduid zijn. Je bewaart je LEIFkaart best in je portefeuille.


Meer informatie?

Voor meer informatie over de mogelijke beslissingen bij het levenseinde en over voorafgaande zorgplanning kan je terecht op de website van LEIF (www.leif.be). Bovendien vind je op de website van de Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen (www.palliatief.be) meer inlichtingen over het thema levenseinde.

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.