Uit: Samenspraak 66 | Inhoudstafel >

Edito

Denkdag patient empowerment

Het Vlaams Patiëntenplatform organiseerde op 10 november 2012 een denkdag voor haar leden over het thema empowerment. Empowerment is een proces van zelfversterking dat patiënten een actieve rol geeft in hun eigen zorgproces en leven. In de huidige debatten over een efficiëntere en effectievere gezondheidszorg krijgt ‘patient empowerment’ de laatste tijd veel aandacht. Het VPP juicht initiatieven rond ‘patient empowerment’, die leiden tot een grotere zelfredzaamheid van de patiënt, toe. Toch moeten zeker ook patiënten aan het woord komen omtrent deze ontwikkelingen. De bedoeling van de denkdag was om na te gaan wat de houding van patiënten tegenover empowerment is en welke rol patiëntenverenigingen inzake ‘patient empowerment’ kunnen spelen.

De visie van patiënten over empowerment

Het begrip empowerment is niet gemakkelijk te definiëren. Volgens de deelnemers van de denkdag heeft empowerment te maken met de kernelementen autonomie, steun, aanvaarding en verbetering van de leefsituatie. Zij haalden de volgende zaken over empowerment aan:

Autonomie

  • groei naar zelfstandigheid
  • van lijdzame patiënt tot actieve, assertieve, taalvaardige, bewust reagerende patiënt om onmacht te overkomen
  • zelfversterking, greep krijgen, grip
  • autonoom beslissingen nemen

Steun

  • omkadering voor de patiënt
  • tweerichtingsverkeer
  • begrip krijgen

Aanvaarding en verbetering leefsituatie

  • proces van aanvaarden, leren leven met patiënt te zijn
  • het leven in handen nemen op een positieve manier
  • herstel van levenskwaliteit
  • sociale participatie

Naast de invulling van het begrip kwamen ook de benodigdheden, voorwaarden, aandachtspunten en valkuilen in het kader van empowerment aan bod. Volgens de deelnemers zijn voorwaarden voor empowerment:

  • beschikbaarheid van betrouwbare en verstaanbare informatie over ziekten, behandelingen, tegemoetkomingen, het gezondheidszorgsysteem, …
  • steun en respect van familie, vrienden, zorgverleners, ...
  • voldoende emotionele en financiële draagkracht en
  • zorgverleners die mee willen werken aan empowerment, voldoende tijd voor patiënten uittrekken, breder kijken dan het louter ‘medische’ en rekening houden met de individuele behoeften van de patiënt.

Ten slotte haalden de deelnemers enkele aandachtspunten aan, namelijk:

  • begrip tonen als een ‘empowered patient’ een terugval kent waardoor hij (tijdelijk) minder autonomie, aanvaarding en verbetering van de leefsituatie nastreeft,
  • empowerment stimuleren vanuit de juiste motivatie: niet bijvoorbeeld omwille van besparingen in de gezondheidszorg, maar echt uit overtuiging dat het goed is voor patiënten,
  • ervoor zorgen dat het gezondheidszorgsysteem voldoende transparant is om de juiste informatie en hulp te kunnen vinden,
  • erover waken dat de verantwoordelijkheid voor empowerment niet bij de patiënt wordt gelegd – patiënten zijn en blijven immers afhankelijk van zorgverleners, inkomen…
  • niet van elke persoon zelfstandigheid verwachten en
  • mondige patiënten niet als lastige patiënten beschouwen.

Na een voorstelling van verschillende instrumenten die bedoeld zijn om empowerment te ondersteunen, konden de deelnemers hun voorkeur uiten. Vooral medication reminders (zoals een herinneringstelefoontje- of sms, intelligente pillendoosjes, elektronische of papieren medicatieschema’s), persoonlijke gezondheidsdossiers en systemen voor patiënteninformatie op maat droegen de voorkeur van de deelnemers weg. Bij de voorstelling van instrumenten die met telegeneeskunde te maken hebben, bleek uit diverse reacties dat de digitale kloof en het belang van persoonlijke contacten in de zorg zeker elementen zijn om rekening mee te houden.

De rol van patiëntenverenigingen

De deelnemers aan de denkdag dachten ook na over de manier waarop patiëntenverenigingen kunnen bijdragen aan ‘patient empowerment’ en over welke capaciteiten hiervoor nodig zijn. Het bleek dat patiëntenverenigingen empowerment vandaag de dag al op vele vlakken ondersteunen, zoals bijvoorbeeld:

  • de organisatie van lotgenotencontact waarbij patiënten onder andere steun en hoop vinden,
  • het informeren van patiënten via voordrachten, symposia, website, blog, cursussen, chatgroep, publicaties, telefonische bijstand, e-mail en post,
  • het opzetten van acties om het grote publiek te sensibiliseren over ziekten en om stigmatisering tegen te gaan en
  • het stimuleren en/of opvolgen van wetenschappelijk onderzoek over medische en sociale aspecten van chronische ziekten.

Verschillende patiëntenverenigingen willen in de toekomst verdere stappen zetten naar empowerment door onder andere het aanbieden van 1 op 1 ondersteuning (bv. via coaching door ervaringsdeskundigen), het verlenen van hulp voor therapietrouw en het beschikken over instrumenten om naar de gepaste zorgverlener door te verwijzen. Om deze rol te kunnen realiseren, hebben patiëntenverenigingen nood aan materiële en financiële ondersteuning, een statuut voor vrijwilligers, een erkende opleiding voor ervaringsdeskundigheid, een betere toegang tot belangrijke informatie (wetgeving, beleid, …) en bekendmaking van hun vereniging door zorgverleners.

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.