Uit: Samenspraak 98 | Inhoudstafel >

Edito

De zorgvolmacht: nu ook voor je persoonlijke zaken

Sinds 2013 kan je bij de notaris vastleggen wie je financiële zaken mag regelen op het moment dat jij dat niet meer kan. Dit wordt vastgelegd in een ‘zorgvolmacht’. Sinds 1 maart 2019 kan je ook in je zorgvolmacht laten opnemen wie er in jouw plaats je persoonlijke zaken mag regelen. Zo kan je aanduiden in welk woonzorgcentrum je graag zou verblijven, wie je behandelend arts is, welke thuisverpleging je aan je deur wil hebben, wie je patiëntenrechten mag uitoefenen…

Het Vlaams Patiëntenplatform kreeg al veel vragen over de zorgvolmacht. In dit artikel zetten we de meest voorkomende vragen op een rijtje.

Wanneer stel ik een zorgvolmacht op?

Je stelt de zorgvolmacht op op het moment dat je meerderjarig en nog wilsbekwaam bent. Dit betekent dat je op dat moment de volledige gevolgen moet begrijpen van wat er in de zorgvolmacht staat. Dit kan op elk moment in je leven, of je nu jong of oud bent.

Wie stel ik aan als lasthebber?

Indien je een zorgvolmacht opstelt, ben jij de lastgever. De lasthebber is de persoon die je financiële en persoonlijke zaken regelt op het moment dat jij dat niet meer kan.

Je kiest uiteraard best een persoon die je vertrouwt. Wie dat is, kies je in volledige vrijheid. Dit kan je partner, een familielid, een goede vriend of een andere persoon zijn.

Je kan een persoon aanstellen om je financiële zaken te behandelen en een andere persoon voor je persoonlijke zaken. Als je dat wil kan je ook meerdere personen aanstellen. Let er dan wel op dat je de taken duidelijk afbakent tussen de verschillende personen, om later problemen te vermijden.

Let op: de persoon die je als lasthebber aanduidt moet de zorgvolmacht ook ondertekenen. Je kan geen zorgvolmacht opstellen zonder dat de lasthebber hiervan op de hoogte is.

Voorbeeld:

Jan (80) heeft één zoon en één dochter. Zijn zoon is boekhouder. Jan zou daarom graag hebben dat zijn zoon zijn financiële middelen beheert wanneer hij dit zelf niet meer kan. Jan vindt echter dat zijn dochter zijn patiëntenrechten best zou verdedigen omdat zij tot nu toe altijd samen met hem naar de huisarts ging. Jan geeft in zijn zorgvolmacht de financiële volmachten aan zijn zoon en de persoonlijke volmachten aan zijn dochter. Zowel Jan als zijn zoon en dochter zetten hun handtekening op de zorgvolmacht bij de notaris.

Vervangt de zorgvolmacht de wilsverklaringen?

Wil je op voorhand graag bepaalde wensen uitdrukken over je uitvaart, orgaandonatie, euthanasie of het weigeren van bepaalde behandelingen? Dan maak je best apart een wilsverklaring op. Deze wilsverklaringen worden bij de zorgverleners in jouw medisch dossier genoteerd. De zorgvolmacht staat enkel geregistreerd in het ‘centraal register voor lastgevingen’ waar enkel de notaris toegang toe heeft. In een noodsituatie zal een zorgverlener niet de tijd hebben om via de notaris de zorgvolmacht op te vragen om te weten wie jij aanduidde als lasthebber. Op de website www.leif.be vind je documenten om je wilsverklaringen in te vullen.

Moet je nog een vertegenwoordiger en een vertrouwenspersoon aanduiden als je een zorgvolmacht aanduidde?

De Wet op de Rechten van de Patiënt raadt patiënten aan om een vertegenwoordiger of een vertrouwenspersoon aan te duiden. In het vorige nummer van de nieuwsbrief verscheen een artikel over de rol van de vertegenwoordiger of de vertrouwenspersoon. Kortweg kan je zeggen dat de vertegenwoordiger de rechten van een patiënt uitoefent als de patiënt wilsonbekwaam is. De vertrouwenspersoon is de persoon die er met de patiënt mee over waakt dat de rechten gerespecteerd worden. De vertrouwenspersoon treedt ook op op het moment dat je nog wel wilsbekwaam bent. Als je een zorgvolmacht opstelde is het daarom zeker nog nuttig om een vertrouwenspersoon aan te duiden.

Als je vastlegt in de zorgvolmacht dat ook de patiëntenrechten uitgeoefend worden door de lasthebber, is deze in principe ook je vertegenwoordiger. Dat wil zeggen dat hij alle beslissingen over je patiëntenrechten mag nemen op het moment dat jij dat niet meer kan. Heb je deze taak niet vastgelegd in de zorgvolmacht? Dan kan je een apart document opmaken waarin je je vertegenwoordiger aanduidt. Dit hoeft dus in principe niet dezelfde persoon te zijn als de lasthebber in de volmacht.

Let op: hier geldt hetzelfde principe als bij de wilsverklaringen. Zorgverleners hebben geen toegang tot de zorgvolmacht. Het is belangrijk om daarom een ondertekend document te bezorgen aan je zorgverleners. Je vraagt best ook om in het medisch dossier te noteren wie je vertegenwoordiger en vertrouwenspersoon is.

Je kan bovendien zowel een vertrouwenspersoon als een vertegenwoordiger aanstellen, zonder dat je een zorgvolmacht opstelde.

Voorbeeld:

Erik (35) kreeg de diagnose van een ongeneeslijke chronische ziekte. Erik wil zijn zus Rita (32) niet belasten met beslissingen over zijn behandeling door haar aan te duiden om zijn patiëntenrechten uit te oefenen. Hij heeft schrik dat dit emotioneel te zwaar voor haar zal zijn. Omdat Rita wel zijn dichtstbijzijnde familielid is, wil Erik wel dat zij alle andere volmachten krijgt, zoals de beslissing welke thuisverpleging er gekozen wordt voor Erik. Erik schat in dat zijn beste vriend Patrick (35) zijn patiëntenrechten beter zal kunnen uitoefenen. Erik kiest Rita als lasthebber voor zijn volmacht, maar duidt Patrick aan als de vertegenwoordiger voor zijn patiëntenrechten.

Wat als ik wilsonbekwaam ben geworden en geen zorgvolmacht opstelde?

Als je wilsonbekwaam bent en je geen zorgvolmacht opstelde bij de notaris zal de vrederechter een bewindvoerder aanstellen. Dit zal in de meeste gevallen een familielid zijn: de partner, de kinderen… Maar de vrederechter kan ook een professionele bewindvoerder aanduiden. Als bepaalde handelingen, zoals de verkoop van je huis, niet in de zorgvolmacht opgenomen zijn, zal de vrederechter hiervoor een bewindvoerder moeten aanstellen. De vrederechter zal steeds het belang van jou als persoon centraal stellen.

Wil je graag je voorkeur uitspreken over welke bewindvoerder de vrederechter volgens jou moet aanstellen? Dat kan je doen door een ‘verklaring van voorkeur van bewindvoerder’ te laten opstellen. Dit zal de vrederechter niet binden, maar zo kan hij of zij wel rekening houden met jouw voorkeur in zijn of haar beslissing.

Let op: ook deze ‘verklaring van voorkeur van bewindvoerder’ moet opgesteld worden voor je wilsonbekwaam bent.

Foto:Freepik

Wanneer start de zorgvolmacht?

De zorgvolmacht kan ingaan op om het even welk moment. Zo kan de lastgever als hij wilsbekwaam is al een aantal taken laten opvolgen door de lasthebber.

Op het moment dat een erkende arts bij de lastgever wilsonbekwaamheid vaststelt, gaat de zorgvolmacht automatisch volledig in werking.

Let op: wanneer de zorgvolmacht in werking treedt kan de lastgever zelf nog toegang hebben tot zijn of haar financiële middelen of mag hij of zij nog de eigen patiëntenrechten uitoefenen.

Voorbeeld:

Julie (40) is door multiple sclerose steeds minder goed te been. Ze vraagt haar broer (36) om de boodschappen in haar plaats te doen. Haar broer doet beroep op haar zorgvolmacht om met de bankkaart te betalen in de winkel.

Wanneer stopt de zorgvolmacht?

De zorgvolmacht stopt in principe bij het overlijden van de lastgever of wanneer de vrederechter een einde maakt aan de zorgvolmacht (zie: wat als het misloopt).

Wat als het misloopt?

Indien de aangeduide lasthebbers de opgestelde zorgvolmacht slecht uitvoeren of misbruiken kan de vrederechter op vraag van derden tussenkomen. De vrederechter kan de zorgvolmacht vernietigen, aanpassingen aanbrengen of voorwaarden opleggen aan de lasthebbers. Zo kan de vrederechter beslissen dat bepaalde taken enkel uitgevoerd mogen worden met toestemming van de vrederechter. Hij of zij kan er ook voor kiezen om een lasthebber te vervangen door een andere persoon.

Ben je van plan om een zorgvolmacht op te stellen? Laat je eerst goed informeren door je notaris.


Heb je na dit artikel nog vragen over de zorgvolmacht of over je patiëntenrechten? Aarzel niet om contact op te nemen met Laura Jame of Annet Wauters via laura.jame@vlaamspatientenplatform.be of annet.wauters@vlaamspatientenplatform.be of telefonisch via 016 23 05 26.

Bron: Notaris.be

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.