Uit: Samenspraak 79 | Inhoudstafel >

Interview

CARA - Het Centrum voor Rijgeschiktheid en voertuigAanpassing: Interview Mark Tant

Sommige kandidaat-bestuurders komen in het kader van medische rijgeschiktheid terecht bij het CARA. Het CARA is het ‘Centrum voor Rijgeschiktheid en voertuigAanpassing’ en valt, hoewel het een geregionaliseerde materie is, onder de vleugels van het Belgisch Instituut voor de Verkeersveiligheid (BIVV). Het Vlaams Patiëntenplatform vzw interviewde Mark Tant (afdelingshoofd), dr. Mieke Van Hove (arts) en Koen Verkammen (aanpasdeskundige). In de interviews geven zij meer uitleg over de werking van het CARA, de medisch-psychologische aspecten en de praktische evaluaties in functie van rijgeschiktheid. 

De werking van het CARA - Mark Tant, afdelingshoofd

Foto: Mark Tant (CARA)Foto: Mark Tant (CARA)

Mark Tant is sinds 2008 afdelingshoofd van het CARA. Hij is doctor in de neuropsychologie, (mede-)auteur van verschillende artikels over medische rijgeschiktheid en participeert in Europese projecten en werkgroepen over dit thema.

Wat doet het CARA? 

"Het CARA evalueert de rijgeschiktheid van mensen met een functiestoornis. Zo’n evaluatie van de rijgeschiktheid bestaat uit drie delen, namelijk een medisch, een psychologisch en een praktisch onderdeel. De inhoud van deze onderdelen hangt af van de medische problematiek. Op basis van de evaluatie doen we een uitspraak of iemand op medisch vlak over een geldig rijbewijs mag beschikken. Dit kan zowel voor personen die voor het eerst een rijbewijs willen behalen als voor ervaren bestuurders." 

"Verder bepalen we ook de voorwaarden waaronder iemand wel of niet mag rijden. Ons advies wordt verwerkt in een attest dat de kandidaat-bestuurder kan gebruiken voor bijvoorbeeld de dienst rijbewijzen of de autoverzekeraar. Dit attest geeft aan dat wij op medisch vlak voor de persoon geen problemen zien om een voertuig van de betreffende categorie te besturen. Opgelet, er is een belangrijk verschil tussen rijgeschiktheid en rijvaardigheid.   Het CARA spreekt zich enkel uit over de medische component van een rijbewijs, met name de rijgeschiktheid. De examencentra voor het rijbewijs beoordelen de  rijvaardigheid en kennis over de verkeersregels." 

"Naast onze hoofdopdracht, de evaluatie van de rijgeschiktheid, stelt het CARA ook voertuigen ter beschikking voor personen die omwille van een beperking voor hun rijopleiding een aangepast voertuig nodig hebben."

Het CARA ligt in Brussel, maar er zijn ook regionale antennes en samenwerkingsverbanden. Kan u hier iets meer over vertellen?

"Het hoofdkantoor van het CARA ligt in Haren, een deelgemeente van Brussel. In het hoofdkantoor hebben we al onze experten in huis, meer bepaald de artsen, psychologen en aanpasdeskundigen. Het CARA heeft ook mobiele antennes waar we het praktische onderdeel van de rijgeschiktheid kunnen evalueren. Het gaat over externe locaties die het CARA van externe instanties (zoals revalidatiecentra en examencentra voor rijbewijzen) mag gebruiken. De locatie van de mobiele antennes wordt bepaald op basis van de medische situatie van de kandidaat-bestuurder. Je kan de locaties terugvinden op onze website.


"Opgelet, er is een belangrijk verschil tussen rijgeschiktheid en rijvaardigheid. Het CARA spreekt zich enkel uit over de medische component van een rijbewijs, met name de rijgeschiktheid. De examencentra voor het rijbewijs beoordelen de rijvaardigheid en kennis over de verkeersregels."

- Mark Tant, afdelingshoofd CARA


"Als onze arts of psycholoog een kandidaat-bestuurder effectief moet onderzoeken, dan zal deze persoon zich naar ons hoofdkantoor in Brussel moeten begeven. Is er enkel een praktische evaluatie door de aanpasdeskundige nodig, dan zijn er keuzemogelijkheden. Het verschilt per situatie of een medisch en psychologisch onderzoek in Brussel nodig is. De kandidaat-bestuurder moet op voorhand immers een medische vragenlijst aan het CARA bezorgen. Deze vragenlijst bestaat uit een deel dat de kandidaat zelf moet invullen en een gedeelte dat voor zijn arts bestemd is. Soms is de informatie in deze medische vragenlijst al voldoende om de medische en psychologische evaluatie te kunnen doen." 

Het CARA heeft met enkele medische centra ook afspraken over het uitwisselen van gezondheidsgegevens. Zo bezorgen de psychologen van deze medische centra een neuropsychologisch verslag aan het CARA. De (kandidaat-)bestuurder hoeft zich dan niet naar Brussel te begeven en de praktische proef kan dan perfect in een mobiele antenne gebeuren. Indien gewenst kan de kandidaat-bestuurder ook vragen om de evaluatie op te splitsen in een medisch-psychologisch deel in Brussel en de praktische proef op locatie. Dit kan bijvoorbeeld als men omwille van stress of angst de praktische proef liever niet in Brussel doet."

Wanneer moet een kandidaat-bestuurder verplicht worden doorverwezen naar het CARA?

"Er zijn wettelijk gezien vier verplichte doorverwijzingen. Ten eerste in het geval van locomotorische aandoeningen. Hierbij moet er een functionele stoornis voor het besturen van een voertuig zijn. Het missen van een pink is bijvoorbeeld een locomotorische stoornis maar dat is niet altijd een reden om door te verwijzen. Bij het missen van meerdere vingers zal je mogelijk wel problemen ervaren om een stuur goed te kunnen hanteren. Men moet inschatten of een locomotorische stoornis een beperking in het verkeer kan opleveren." 

"Ten tweede is er een doorverwijzingsplicht bij bepaalde medische criteria voor de ogen. Indien een oogarts vindt dat er een uitzondering kan worden gemaakt voor een kandidaat-bestuurder met problemen met gezichtsscherpte of gezichtsveld, dan moet de oogarts doorverwijzen naar het CARA." 

"Ten derde is er artikel 45 van het Koninklijk Besluit van 23 maart 1998 betreffende het rijbewijs. De interpretatiemarge van dit artikel is ruim. Toch geldt ook hier weer dat het moet gaan over een functiestoornis die aanleiding geeft tot een beperking voor het besturen van een voertuig. Artikel 45 heeft vooral betrekking op cognitieve en psychiatrische problematieken. Dit staat niet letterlijk in het wetsartikel maar er wordt gesproken over functies zoals het oordeelsvermogen en het inschattingsvermogen. Ook hier gaat het weer over een inschatting. Wanneer de kandidaat-bestuurder mogelijk beperkingen in het verkeer kan ondervinden, dan moet er worden doorverwezen."

"De vierde categorie voor verplichte doorverwijzing zijn kandidaat-bestuurders met implantaten. Deze categorie komt minder aan bod op het CARA. De regelgeving dateert ondertussen van 1998. De implantaten van 1998 kun je niet vergelijken met de implantaten van vandaag en het effect op rijgeschiktheid is dus voor heel wat implantaten minder aanwezig. Het gaat in deze categorie ook over orgaantransplantatie, maar je kan je afvragen of het nut heeft dat die doelgroep naar het CARA komt. De link met functiestoornissen is hier minder evident. In de praktijk zal het vaak de behandelend arts zelf zijn die vaststelt of de transplantatie aanslaat of niet. Belangrijker vandaag de dag op vlak van rijgeschiktheid zijn onder andere implantaten voor deep brain stimulaties en ingebouwde pijnpompen met morfine."

INFO OVER ARTIKEL 45 VAN HET KONINKLIJK BESLUIT VAN 23 MAART 1998 MAART BETREFFENDE HET RIJBEWIJS:
Artikel 45 stelt dat een arts naar het CARA moet doorverwijzen indien bij de kandidaat of bestuurder een vermindering van de functionele vaardigheden vaststelt ten gevolge van een aantasting van het musculo-skeletaal systeem, van een aandoening van het centraal of het perifeer zenuwstelsel of van elke andere aandoening waardoor een beperking ontstaat van zijn motorische controle, zijn waarnemingen of zijn gedrag en beoordelingsvermogen. 

Sommige patiëntenverenigingen vragen zich af of zij onder artikel 45 vallen? Wat kan u hen aanraden?

"De basisfilosofie is dat de aandoening aanleiding moet geven tot een beperking in het verkeer. Dit kan verschillen tussen personen met eenzelfde diagnose. Vindt de (kandidaat-)bestuurder dat hij geen beperkingen voor het besturen van een voertuig ondervindt, dan kan dat inderdaad zo zijn." 

"De doorverwijzende arts heeft daar een belangrijke rol in. Hij ziet zijn patiënt regelmatig. De vraag “Moet ik mijn patiënt doorverwijzen?” is een zeer moeilijke vraag omdat het CARA die patiënt nog nooit gezien heeft. Wanneer een behandelend arts twijfelt over de rijgeschiktheid van de patiënt en doorverwijst, dan zal het CARA dat interpreteren als een vermoeden van een problematiek in het verkeer."

Bepaalde groepen van patiënten kunnen voor een medisch rijgeschiktheidsattest terecht bij een bevoegde arts-specialist zoals een cardioloog, psychiater of neuroloog. Het Vlaams Patiëntenplatform ontving in het verleden getuigenissen over behandelend artsen die weigerden om een rijgeschiktheidsattest af te leveren. Dat zorgde ervoor dat patiënten mogelijk onnodig naar het CARA werden doorverwezen. Dergelijke verhalen namen de laatste jaren af. Is er sprake van een kentering?

"Ik denk van wel. Het CARA is al jaren bezig met het sensibiliseren van artsen en dat neemt zeker niet af. De initiatieven daaromtrent komen zowel van het CARA als van de artsen zelf. We worden regelmatig gevraagd om te komen spreken op Lokale Overleg Kringen van artsen, de zogenaamde LOK’s.  Daarnaast zijn we ook lid van een aantal verenigingen van artsen-specialisten waarin we bepaalde problematieken rond rijgeschiktheid zoals diabetes, cardiologie of dementie kunnen aanhalen. Ik heb ook de indruk dat er een generatieverschil is. Zo lijkt het er op dat jonge huisartsen er minder problemen mee hebben om patiënten aan te spreken over het feit dat ze mogelijk niet meer rijgeschikt zijn of een attest nodig hebben. Over het algemeen kunnen we stellen dat er meer bewustwording is bij artsen."

Hoe komen de minimumnormen voor medische rijgeschiktheid tot stand? Zijn er veranderingen mogelijk? Is er een rol weggelegd voor patiëntenverenigingen? 

"De basisregelgeving dateert van 1998. Ondertussen is die regelgeving op een aantal domeinen zoals epilepsie, diabetes en de visuele functies al grondig veranderd. De Belgische regelgeving is gebaseerd op de Europese wetgeving en die kan wijzigen." 

"Misschien licht ik best even toe hoe die Europese wetgeving tot stand komt. De Europese Commissie beschikt over een rijbewijscomité dat alles behandelt wat te maken heeft met rijbewijzen. Dit comité behandelt onder andere opleiding en categorieën, maar ook de medische rijgeschiktheid. Wat er dikwijls gebeurt is dat een bepaalde groep gaat lobbyen bij de Europese Commissie om een probleem aan de kaak te stellen. Indien de Commissie wil ingaan op het probleem, kan zij het knelpunt nader onderzoeken en een rapport uitbrengen. Dit rapport wordt besproken in het rijbewijscomité waarin alle lidstaten zetelen. De lidstaten kunnen experten afvaardigen die aanbevelingen uitwerken om het probleem op te lossen."


"De basisfilosofie is dat de aandoening aanleiding moet geven tot een beperking in het verkeer. Dit kan verschillen tussen personen met eenzelfde diagnose."

- Mark Tant, afdelingshoofd CARA


"Vervolgens zal het rijbewijscomité beslissen of zij die aanbevelingen zal volgen of niet. Zo ja, dan wordt er een Europese directieve opgesteld die bepaalt wanneer de lidstaten de nieuwe regelgeving in hun eigen wetgeving moeten omzetten. De lidstaten zijn verplicht om de Europese wetgeving te volgen maar mogen ook strenger zijn dan de Europese wetgeving. Als patiëntenverenigingen bijvoorbeeld vinden dat de medische minimumnormen discriminerend of niet meer up-to-date zijn, kunnen ze dit dus aankaarten op niveau van de Europese Commissie. Ze kunnen dit ook aankaarten op Belgisch niveau indien de nationale richtlijnen strenger zijn dan de Europese."

Wat als een (kandidaat-)bestuurder na de evaluatie een negatieve beslissing krijgt van het CARA? Zijn er nog beroepsmogelijkheden?

"Een echte beroepsprocedure is er niet. Indien de doorverwijzing naar het CARA niet verplicht was dan heeft de (kandidaat-)bestuurder nog steeds de mogelijkheid om een rijgeschiktheidsattest te vragen aan zijn arts. Dat kan mogelijk een oplossing bieden. Indien er een verplichte doorverwijzing is, dan heeft de (kandidaat-)bestuurder de mogelijkheid om aan te tonen dat de beslissing van het CARA fout is. Hij kan bijvoorbeeld vragen om de praktische evaluatie niet in Brussel te moeten afleggen omdat dit volgens hem voor te veel stress gezorgd heeft. Er kan steeds een nieuwe aanvraag bij het CARA worden ingediend." 

"In het verleden zeiden we wel eens dat dit pas na zes maanden kon. Het ging dan meestal om mensen met een cognitieve problematiek. Die zes maanden waren louter als advies bedoeld om in die termijn de toestand van de persoon in kwestie te laten verbeteren via herstel, medicatie, revalidatie, enzovoort. Zoiets vergt tijd. Er is evenwel geen termijn die vastlegt wanneer iemand zijn medische toestand verbetert. Het aantal personen dat een negatieve beslissing van het CARA krijgt, is kleiner dan 10%. Voor klachten over bejegening en onze dienstverlening kon men tot voor kort terecht bij de Federale Ombudsdienst waar het CARA een goede samenwerking mee had. Door de recente staatshervorming moeten klachten over het CARA voortaan echter aan de Vlaamse Ombudsdienst gemeld  worden."

Welke instanties zijn nog belangrijke partners van het CARA?

"Wanneer een voertuig aanpassingen nodig heeft dan levert het CARA documenten af die de (kandidaat-) bestuurder kan gebruiken bij het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) voor een mogelijke vergoeding. Het levert ook documenten af voor de bedrijven die de aanpassingen uitvoeren zodat zij weten wat er juist moet gebeuren en voor de dienst homologatie en de Technische Keuring om de aanpassingen op administratief en juridisch vlak formeel te registreren en te keuren."

Brochure Rijgeschiktheid: jij ook?

Bron: BIVV

Klik op de afbeelding van de brochure hierboven om naar de digitale versie te gaan.


CONTACTGEGEVENS VLAAMSE OMBUDSDIENST: 

Vlaamse Ombudsdienst
Leuvenseweg 86
1000 Brussel
Tel: 1700
info@vlaamseombudsdienst.be


MEER INFORMATIE OVER HET CARA:

CARA
Haachtsesteenweg 1405    
1130 Brussel  
Tel: 02 244 1552
CARA@bivv.be
www.bivv.be

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.