Uit: Samenspraak 91 | Inhoudstafel >

Edito

Audiodescriptie: een optimale kijkervaring voor mensen met een beperking

Voor de belangrijkste fictiereeksen biedt de VRT audiodescriptie aan. Zo wil de openbare omroep ook blinden, slechtzienden of mensen die een programma minder goed kunnen volgen optimaal van televisie laten genieten. Het Vlaams Patiëntenplatform sprak met Geertje De Ceuleneer, coördinator diversiteit bij de VRT en een van de drijvende krachten achter audiodescriptie.

Voor het interview mogen we een stukje opname van audiodescriptie meevolgen. “Is dat wel duidelijk genoeg? Moeten we daar iets meer uitleg bijgeven?” “Is dat niet op een iets te vlakke toon ingesproken?” Je merkt onmiddellijk dat Geertje, die de stem inspreekt, de regisseur en de monteur dit met heel veel passie maken. Die bezieling komt ook terug in ons interview met Geertje. Daarin praat ze met heel veel enthousiasme over audiodescriptie.

VPP: Waarom zijn jullie gestart met audiodescriptie?

Geertje: “Er liepen al proefprojecten aan de universiteit van Antwerpen. Audiovisuele vertaling is daar een keuzevak en het omvat zowel ondertitelen als audiodescriptie. Bovendien schreef ik in 2008 een boek, ‘Ontmoetingen in het donker’, over blinden en slechtzienden. Daardoor kwam ik in contact met audiodescriptie in het theater. Door het boek was ik goed ingeburgerd in de gemeenschap van blinden en slechtzienden en ik had veel zin om nog iets te doen voor en met hen. Uiteindelijk beslisten we bij de VRT om audiodescriptie te maken voor één reeks. We namen eerst een testaflevering op van Witse, reeks 8. Reeks 9 voorzagen we volledig van audiodescriptie.

We werkten voor de audiodescriptie nauw samen met de universiteit van Antwerpen en lieten hen de scripts nalezen. Er zijn een paar regels die je moet volgen: wat beschrijf je wel en wat niet. Hoe beschrijf je iets? Je spreekt bijvoorbeeld niet in de verleden tijd.

De audiodescriptie die we opnamen voor Witse was een succes. Toen er een nieuwe beheersovereenkomst voor de VRT opgesteld werd, beslisten we om één reeks per jaar te doen. Maar dat is natuurlijk te weinig want dat zijn maar 13 afleveringen per jaar. Daarom zijn we meer audiodescriptie beginnen op te nemen. Nu staat er in de beheersovereenkomst, die sinds 2016 loopt, dat tegen 2020 voor alle zondagavondfictie audiodescriptie beschikbaar moet zijn. Omdat we soms Nederlandse fictie uitzenden op zondagavond, voorzien we soms ook een reeks tijdens de week van audiodescriptie. Op dit moment kan je per jaar zo’n 50 à 60 afleveringen met audiodescriptie bekijken.”

Geertje De Ceuleneer, foto VRT

Geertje De Ceuleneer, foto VRT

VPP: Nemen jullie enkel audiodescriptie op voor fictiereeksen?

Geertje: “In 2016 deden we voor de eerste keer een non-fictieuitzending: Radio Gaga in De Markgrave. Daarin kwamen ook blinden aan bod en anders konden die mensen niet naar zichzelf kijken. We namen omwille van dezelfde reden ook eens audiodescriptie op voor de bekroonde documentaire van Rachida El Garani over een blinde familie in Marokko.

Het enthousiasme over audiodescriptie is zo groot dat we nu denken: moeten we dat niet eens doen voor Ketnet? En Canvas zegt: wij hebben ook fictie, moet dat nu alleen op Eén? Maar momenteel concentreren we ons op de zondagavondfictie. Een dagelijks programma zoals Thuis voorzien van audiodescriptie is gewoon niet mogelijk op dit moment. Dat is een veel te groot volume, maar wat niet is kan nog komen. Kijk maar naar het buitenland. In Groot-Brittannië moeten ze 20% voorzien van audiodescriptie maar ze zitten aan veel meer. Ook in Duitsland staan ze al heel ver en ook Spanje heeft intussen een traditie. We zullen daar ook in groeien, maar met de middelen die we momenteel hebben is het niet haalbaar om meer te doen.”

VPP: Betrekken jullie blinden en slechtzienden bij het productieproces?

Geertje: “Bij de eerste opnames van een nieuwe reeks, zijn twee blinden aanwezig. Zo kunnen ze zeggen of het werkt en waar het anders moet. Daar leren we nog altijd van bij en we houden er in de rest van de reeks rekening mee. 

Ook als de reeks loopt krijgen we vaak reacties en daar zijn ook grappige dingen bij. We maakten een Facebookgroep om daarover de discussiëren. Zo hadden we bij een scène van Tabula Rasa gezegd: ze zet eitjes op tafel. Daarna kregen we de reactie: “Maar mijn vader zei dat er ook spek op tafel lag.” Daarop volgt dan een discussie: “Maar als ze dat zeggen, kunnen ze misschien iets anders niet zeggen.” We krijgen echt detailopmerkingen, mensen luisteren zeer aandachtig.”

VPP: Voor wie is audiodescriptie bedoeld?

Geertje: “In de eerste plaats blinden en slechtzienden. Maar het kan ook handig zijn voor wie ondertussen iets anders doet zoals bijvoorbeeld strijken. We horen ook regelmatig dat mensen die om een andere reden een programma niet zo goed kunnen volgen er iets aan hebben. Ook sommige ziende mensen die meekijken met een gezinslid vinden het soms een meerwaarde omdat ze zo extra dingen meepikken die ze zelf niet opmerkten. Voor mensen met beginnende dementie kan het bv. ook nuttig zijn. Bij de VRT merken we dat als je iets doet op het vlak van toegankelijkheid voor een bepaalde groep mensen, ook anderen daar wel bij varen.”

VPP: Hoe kan je programma’s met audiodescriptie bekijken?

Geertje: “Dat kan op verschillende manieren. Als je digitaal naar Eén kijkt, kan je het via de taalkeuze opzetten. Maar veel mensen vinden dat te moeilijk (of blinden kunnen dat niet omdat er geen audio is bij het digitale menu op tv) en daarom beslisten we om de programma’s gelijktijdig uit te zenden op ons derde kanaal. De audiodescriptie wordt in de klankband gemixt zodat het een natuurlijk geheel wordt. Je kan het ook op VRT NU bekijken en op de dvd van het programma.”

VPP: Weten jullie hoeveel mensen er naar de programma’s met audiodescriptie kijken?

Geertje: “Nee, doordat je er op verschillende manieren naar kan kijken weten we dat niet. Maar eigenlijk doet dat er ook niet toe want het gaat over mensenrechten. Het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap vraagt redelijke aanpassingen voor mensen met een beperking. Als openbare omroep kan je daar niet omheen en moet je dat gewoon doen. We willen ons er ook niet te snel vanaf maken, kwaliteit vinden we belangrijk. We werken er met veel passie aan en zijn kritisch voor elkaar. Dat blijkt soms uit discussies tijdens de opnames, bijvoorbeeld over de liefde: “Hij heeft het al door! Maar nee, hij heeft het nog niet door.”

We krijgen veel positieve reacties van kijkers en zo weten we dat er echt wel vraag is naar audiodescriptie. Het is fijn om iets te maken voor zo’n dankbaar publiek.”

VPP: Neemt de VRT nog andere initiatieven om haar aanbod toegankelijker te maken?

Geertje: “Zeker! We bieden programma’s aan met gebarentaal zoals het journaal of Karrewiet. Met ondertiteling staan we al het verst. Van alle nieuwsprogramma’s moeten we 100% ondertitelen en van de andere programma’s 95%. De VRT werkt ook al een aantal jaren aan de digitale toegankelijkheid via de websites en de apps. Een website moet zoveel mogelijk een AnySurfer label[1] halen. 100% lukt dat niet want we hebben veel videocontent en die kan je niet allemaal beschrijven.

We werken ook aan grafische toegankelijkheid. Zo bleek de grafiek bij het weerbericht niet zo makkelijk leesbaar en daarom pasten we die aan. Mijn collega ontwikkelde een workshop rond grafische toegankelijkheid voor collega’s zodat ze er oog voor hebben. Momenteel is het ook in de mode om tekstjes op foto’s te zetten, maar ook dat is niet altijd even goed leesbaar. Ook dan is het onze taak om collega’s daarover te sensibiliseren.

Momenteel bouwt de VRT een nieuw gebouw. Daar adviseerden we onze collega’s om gebruik te maken van de diensten van Inter[2] om het gebouw zo toegankelijk mogelijk te maken.”

VPP: “Hoe ziet de toekomst van audiodescriptie eruit?

Geertje: “Audiodescriptie neemt zeker nog toe: in het voetbal, in musea, in toneel. Dat is positief. Mensen met een beperking worden mondiger en vragen waar ze recht op hebben.

Ook in de bioscoop is er al audiodescriptie. Voor je naar de cinema gaat download je de audiodescriptie van het platform Earcatch. Met je smartphone trek je vervolgens naar de bioscoop. In de download zit herkenningssoftware zodat blinden en slechtzienden de film synchroon kunnen meevolgen. Ook live-events, zoals de bloedprocessie, worden al van audiodescriptie voorzien. Met onze facebookgroep willen we elkaar van die initiatieven op de hoogte houden.”

VPP: Waarom zou je audiodescriptie aanraden aan onze lezers?

Geertje: “Je ziet meer en je kan kijken met je ogen dicht. Het is een andere ervaring en  zeker de moeite om eens uit te proberen.”

Maak kennis met audiodescriptie

We mogen een dvd van ‘Zie mij graag’ en ‘Tytgat Chocolat’ met audiodescriptie weggeven. Laat ons via info@vlaamspatientenplatform.be weten waarom audiodescriptie voor jou nuttig kan zijn en wie weet ontvang jij wel een gratis dvd.

Momenteel loopt Salamander 2 met audiodescriptie op Eén. Vanaf 18 maart volgt de reeks Gevoel voor tumor met audiodescriptie. Dit is een herkenbare, ontroerende en humoristische fictiereeks over leven met kanker.

Meer weten?

Het Vlaams Patiëntenplatform heeft folders over audiodescriptie van de VRT. Wil je er graag eentje ontvangen? Stuur een mailtje naar info@vlaamspatientenplatform.be



[1] AnySurfer is een Belgisch kwaliteitslabel voor toegankelijke websites. Websites met het label zijn voor iedereen bruikbaar - ook voor slechtzienden, blinden, kleurenblinden, ouderen, en wie een auditieve of motorische handicap heeft. Ook de website van het Vlaams Patiëntenplatform beschikt over dit label.

[2] Inter is een expertisecentrum in toegankelijkheid en Universal Design en geeft bouwkundig toegankelijkheidsadvies van ontwerp tot realisatie, maakt evenementen toegankelijk, geeft vormingen, adviseert overheden en doet onderzoek naar de toegankelijkheidssituatie in Vlaanderen.

 

Overname van inhoud

Alle artikels uit de nieuwsbrief van het Vlaams Patiëntenplatform mogen overgenomen worden mits bronvermelding, als volgt: © (jaartal) Vlaams Patiëntenplatform. Het Vlaams Patiëntenplatform verdedigt de belangen van de patiënt bij het politiek beleid en de gezondheidsinstellingen. www.vlaamspatientenplatform.be.